|
Trần Anh Thái - người chung tình với trường ca
Trong khi văn học thất thời, thơ ca ế ẩm, đến thể loại vốn không thể viết ngắn như tiểu thuyết cũng đành phải co lại để chiều lớp độc giả có quỹ thời gian eo hẹp, nhà thơ Trần Anh Thái vẫn kiên trì theo đuổi trường ca. "Ngày đang mở sáng" là tập thơ dài hơi thứ ba của anh ra đời kể từ 1999.
 |
| Nhà thơ Trần Anh Thái. | Dẫu không khai sinh được vào lúc hợp thời, trường ca của Trần Anh Thái vẫn thu hút được khá đông sự quan tâm của bạn văn và những người yêu thơ. 13 tham luận và nhiều ý kiến phát biểu trong buổi tọa đàm Nhà thơ Trần Anh Thái với thể loại trường ca do Khoa sáng tác và Lý luận phê bình văn học (Đại học Văn hóa) tổ chức sáng 18/1 tại Hà Nội đã xới xáo những góc cạnh đa dạng của Ngày đang mở sáng. Năm 1999, Trần Anh Thái ra mắt Đổ bóng xuống mặt trời, tác phẩm đoạt giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam 2000. Như được tiếp thêm sức mạnh, anh tiếp tục giới thiệu tập Trên đường. Ngày đang mở sáng là những vần thơ mới nhất, chảy tiếp dòng mạch cảm xúc từ hai tập trường ca trên. Thể loại trường ca phát triển mạnh mẽ trong văn học Việt Nam giai đoạn kháng chiến chống Mỹ với những tên tuổi nổi tiếng như Nguyễn Khoa Điềm, Thu Bồn, Thanh Thảo, Hữu Thỉnh... nhưng xuất hiện khá lẻ tẻ trong những thập niên gần đây. Nhà nghiên cứu phê bình Văn Giá cho rằng, Trần Anh Thái là một trong ba tác giả có những đóng góp quan trọng cho thể loại này trong hai chục năm gần đây, cùng với Hoàng Trần Cương (Trầm tích - 1989), Thi Hoàng (Gọi nhau qua vách núi - 1995). So sánh với hai tác phẩm trước, ông nhận xét: "Ngày đang mở sáng - vẫn một nhiệt độ cảm xúc luôn được hun nóng từ đầu đến cuối như thế - nhưng đã giàu có hơn những trải nghiệm, chiêm nghiệm, suy tư về con người và thời đại".
Tác phẩm gồm 11 khúc, như một câu chuyện thơ, kể về đoạn đời của nhân vật tôi trữ tình, cũng là đoạn đời của một đất nước, một dân tộc. "Tôi" sinh ra từ mảnh đất nông thôn nghèo đói "Luôn bất chợt giật mình/ Cúc áo cài lộn ngược/... Đứng cắn cọng cỏ gà...". "Tôi" đi vào kháng chiến, chứng kiến những cái chết xả thân đau đớn của đồng đội "Tôi nghe lạnh giữa hai bờ cuộc chiến/ Cái chết nối hàng cái chết tiễn đưa nhau". "Tôi" bước vào thời bình với cảm giác có phần ngơ ngác, ngỡ ngàng của một kẻ vừa chui ra từ súng đạn "Những cái chết vô danh không tên không địa chỉ/ mẹ các anh ở đâu/ em gái các anh đâu". Nhưng dẫu ở chặng đường gian khổ nào, nhân vật trữ tình cũng tìm được nguồn sáng: thời thơ ấu là trong hình ảnh người mẹ người chị, thời kháng chiến là trong ý nghĩa của cuộc chiến tranh, thời bình là trong hình ảnh "em" thân thiết. Mỗi ngày với "tôi" là một lúc "mở sáng" theo cái nhìn lạc quan của một người đã trải qua nhiều khổ đau mất mát. Trường ca kết thúc bằng những câu thơ chưa rực rỡ nhưng đã hé lộ cả vầng sáng hứa hẹn sẽ xóa tan u tối: "Không có mặt trời cho một mặt trời/ Ánh sáng nơi nơi tỏa rạng/ Vang ca sự sống ngời sinh".
Trần Anh Thái viết Ngày đang mở sáng bằng tất cả tâm huyết đời lính của mình như trong hai câu thơ mang ý nghĩa tuyên ngôn của anh: "Tôi đã viết như tôi đã chết/ Nước mắt tạc vào gió thổi ngàn sau". Cả một đời lăn lộn từ chiến trường ra phố thị dồn lại trong hai năm nghĩ và viết đã để lại trong trường ca những câu thơ giàu chất thế sự, giàu triết lý và mang âm hưởng của người điềm tĩnh đi tiếp đường đời khi đã bỏ lại sau lưng cả một quãng đời âm u nhưng đầy ý nghĩa, đầy sức mạnh.
Nhà phê bình Nguyễn Đăng Điệp nhận xét: "Một nét mới trong trường ca Trần Anh Thái là việc gia tăng cảm hứng thế sự đời tư... Trần Anh Thái đã cố gắng quẫy đạp để nới rộng cấu trúc thể loại bằng việc xây dựng cái tôi trữ tình mang tính nghiệm sinh sâu sắc". Còn nhà thơ Dương Kiều Minh đánh giá những khám phá nghệ thuật của tác giả rằng: "Những gì tôi cảm nhận được từ những hình tượng mang tính biểu tượng, tượng trưng và ẩn dụ trong trường ca của Trần Anh Thái - là sự sáng tạo, tìm tòi và cách tân một cách nỗ lực và bạo liệt của nhà thơ. Tính phức điệu của ngữ nghĩa, hình ảnh và nhịp điệu được tạo ra từ bản trường ca, đó là một trong những đặc trưng đặc thù và quan trọng nhất của thơ ca hiện đại. Đó là đóng góp rất đáng ghi nhận của nhà thơ Trần Anh Thái với thi ca đương đại Việt Nam".
|
