|
Những dòng thơ tình nghĩa
(Đọc "Căn nhà của những cơn mưa" - thơ Phan Tùng Lưu - NXB Hội nhà văn - 2004)
Nói văn tức là người, điều này vận vào Phan Tùng Lưu thật không sai. Một dáng dấp bậm bạp với mái tóc rễ tre dân dã, giọng nói miền Trung thứ thiệt nhiều năm lưu lạc chưa pha loãng được cái vị chát - nặng của vùng đất mà trời khi nắng thì chang chang và khi mưa thì sùi sụt!
Cuộc đời nay đây mai đó, trải nhiều ngành nghề, giúp cho anh có nhiều vốn sống cũng như nhiều kỷ niệm, để sau này chưng cất chúng một cách khá cô đọng và trung thực trong nhiều trang viết, văn cũng như thơ.
Về văn anh thành công nhiều với thể ký, có lẽ cũng bởi cái tạng gắn bó với đời sống thực, ưa xê dịch. Còn thơ, một vệt kỷ niệm mảnh mai mà đằm thắm không “chộ” người đọc bằng nhiều cái sự lạ, nhưng điềm tĩnh mà đọc, mà ngâm ngợi sẽ thấy có nhiều cái được về tứ cũng như lời. Nói thật trúng thì thơ Lưu vẫn nối tiếp cái mạch truyền thống lấy cái tình làm ”gốc” và cái sự chân thật của đời sống làm “thân, cành”; trình làng một sản phẩm rất nhiều âm hưởng dân gian. Đây một kỷ niệm hiện về dẫu mờ sương ký ức nhưng vẫn như sờ mó được:
… Những khu rừng mờ sương ký ức
Những cơn đói vàng da ám ảnh đời người
… Có thể nơi bạn nằm ta đã đi qua
Bạn thấy ta nhưng không tài nào gọi được
(Khói thuốc)
Quá nửa tập thơ anh viết về kỷ niệm và chủ yếu là những kỷ niệm về chiến tranh.
Hơn ba mươi năm sau nhìn lại chặng đường bom lửa đã đi qua, anh có một cái nhìn trầm tĩnh, điềm đạm nhưng không kém phần sâu sắc. Người lính ưa nói thật những điều được, mất mình trải qua.
... Mùa xuân là ngày giỗ của khóc cười
Em gửi tôi đôi môi thời thiếu nữ
Hai mươi năm rồi giờ mới tới nơi…
(Ngày giỗ tâm hồn)
Chiến tranh đi qua, còn lại trong anh nhiều kỷ niệm về những con người và mảnh đất quê chân chất mà sâu xa tình nghĩa, những đồng đội, những người cha, những em bé, những cô gái, nhưng xúc động nhất vẫn là hình ảnh những bà mẹ… Người mẹ đã đánh mất nụ cười, người mẹ theo đoàn người bỏ xứ ăn xin, người mẹ những bàn chân chưa một lần xỏ dép, những người mẹ cho tiếng khóc để hồn ta thổn thức, những người mẹ quên tháng năm cứ u ẩn nỗi con đang nằm đâu đó.
Và cũng như bao người con từ mảnh đất chôn rau cắt rốn từ biệt mẹ ra đi, tác giả có một mong muốn cháy lòng: "Mẹ đừng khóc nữa mẹ ơi/ Làm đuôi mắt nét sông ngòi sâu thêm!".
Chiến tranh là liều thuốc thử hữu hiệu nhất để đo xem các cuộc đời, các con người và cả những vùng đất rực sáng hoặc u tối đến đâu. Mảnh đất cam go chôn rau cắt rốn trong thơ Lưu trải bao thăng trầm, thử thách để sau cùng hiện lên trọn vẹn. Miền đất đầy thử thách:
…Đạn bom gặm nhấm đất trời
Mưa phùn sinh học trắng rơi sa mù
Rừng già mê ngủ ngàn thu
Giật mình tỉnh giấc bụi mù xe tuôn.
Nhưng rồi đẹp đẽ xiết bao:
Phù sa người chảy triền miên
Hoá thành hồng ngọc cuối miền thẳm sâu...
(Tấm áo trên mình Tổ quốc)
Và như một chân lý vĩnh hằng, trên mảnh đất này những con ngưòi sau chiến thắng “súng gươm vứt bỏ lại hiền như xưa” (Nguyễn Đình Thi). Nơi đó, giờ đây cha thì “Lưỡi cày lầm lũi theo trâu/Cha đi thủng thỉnh loang mầu nắng mai”. Mẹ thì “Một đời lắc thắc hạt mưa/ Một đời cặm cụi làm bùa hộ con!”.
Và trong anh bừng sáng một niềm tự hào sâu lắng:
… Lời nào bốc cháy thành thơ
Thương đau khát vọng, ước mơ hỡi người.
(Tấm áo trên mình Tổ quốc)
Một mảng đề tài khác ta bắt gặp cũng khá đậm trong tập thơ là tình yêu. Đối tượng thẩm mỹ mà anh miêu tả là cô gái miên quê nghèo khó nhưng tháo vát và chan chứa ân tình. Như bao cô gái miền quê ta thường gặp trong các trang sách thời hiện đại: rất lạc quan và ân tình tha thiết, nhưng cô gái trong Căn nhà của những cơn mưa là cô gái đã trải qua nhiều mất mát "đôi môi bây giờ lẩm bẩm cúng giỗ về mối tình chết yểu tuổi đôi mươi", trải "nhiều mùa khô rơi giọt lệ vàng"... Không thể nào khác nơi khúc ruột miền Trung một thời đạn lửa! Nhưng trên hết những mối tình trở thành bất tử vì đôi lứa gắn bó với quê hương, với dòng tộc, niềm vui thoát thai từ đó.
... Người ơi con đường là dòng sông vui
Phù sa tình yêu đôi bờ môi.
… Ta miên man man mác mối tình đầu
Nghe gió thơm bao mùa hoa cũ…
(Dĩ vãng)
Cái thi tứ "em là quê hương" xuyên suốt, làm mảng thơ tình của Phan Tùng Lưu rất giản dị và thân thiêt. Nổi lên giữa muôn vàn son phấn của tình yêu thời mở cửa, ngưòi đọc thấy mình trở về trên dòng sông trong lành, vây bọc bởi một tình yêu êm dịu:
... Lá đi bỏ dáng tre gầy
Cò hương cánh lửa đốt ngày thành đêm
Ngõ làng dâng khói mờ em
Em gom lá rụng đốt đêm làm ngày
Khói le the, khói say say
Anh ngồi hun khói như ngày còn thơ
Ngày con chuồn đá lơ ngơ
Đậu trên ngực áo mờ mờ chũm cau
(Khói lá tre)
Con cò hương, khói lá tre, con chuồn đá, ngõ làng chan tiếng mõ trâu, ngực áo mờ mờ chũm cau..., những hình ảnh đơn sơ mà dịu ngọt, mà thân thiết; ai đi xa chẳng mong về sống lại một ngày chốn cũ, để mà:
Khói làng nuôi sống hồn tôi
Mắt em cứu rỗi một đời tha hương.
Tập thơ viết bằng nhiều thể tài: thơ bốn câu, thơ tự do, thơ văn xuôi… nhưng thành công nhất có lẽ vẫn là những câu thơ lục bát nền nã gắn với những tình cảm mộc mạc chân thành của người con miền gió Lào, cát trắng tâm tình cùng bè bạn.
Để đổi mới kỹ thuật thơ, tác giả nhiều lúc xây dựng được những hình ảnh thơ khác lạ, độc đáo, nhiều câu thơ khá đạt về nhạc điệu cũng như ngôn từ, nhưng xen vào cũng không ít câu thơ làm dáng kiểu cũ: "Tôi là kẻ suốt đời lỡ hẹn" hay "Tôi còn một chút cô đơn"… làm giảm đi ít nhiều cảm xúc ở người đọc.
|
