|
'Tầm vóc Sơn Nam vẫn chưa được nhận diện đúng'
Sáng 14/8, rất đông văn nghệ sĩ TP HCM đến Nhà tang lễ TP HCM viếng nhà văn Sơn Nam lần cuối. Nhiều tên tuồi từng gắn bó với lão nhà văn chia sẻ với eVan.vnexpress.net suy nghĩ và kỷ niệm về ông.
Nhà thơ Phạm Sỹ Sáu: "Tầm vóc Sơn Nam vẫn chưa được nhận diện đúng".
Để có được một nhà văn vừa sáng tác vừa viết biên khảo như Sơn Nam là rất hiếm. Ông là một nhà biên khảo tùy ứng. Từ những chất liệu thực tế, thông qua cảm tính, ông đã viết lại cho mọi người cùng chia sẻ về quê hương Nam Bộ. Cách viết biên khảo của ông nhẹ nhàng và tự nhiên chứ không nặng nề kiểu bác học.
Trước đây đoàn làm phim Người tình của Pháp khi đến Sài Gòn cũng đã mời ông tư vấn. Rồi nhiều đoàn phim trong và ngoài nước khi cần người nói đến Sài Gòn, miền Nam đều không thể quên ông.
Dù vị trí của ông đã được khẳng định trong lòng độc giả, đáng tiếc là các nhà lãnh đạo của thành phố vẫn chưa nhận diện đúng tầm vóc của Sơn Nam.
Một điều đáng tiếc nữa, nhiều bạn trẻ hiện nay chưa chịu khó tiếp cận với văn ông. Điều tai hại này là do giáo dục trong nhà trường chưa chú trọng giới thiệu nhiều tác phẩm văn học Nam bộ.
Ngoài ra, khi công tác tại NXB, tôi nhận thấy, hiện nay, sách của Sơn Nam bán được nhất là từ miền Trung đổ vào miền Nam. Còn phía Bắc chỉ có một số ít nhà nghiên cứu quan tâm tìm đọc. Lý giải cho điều này cũng một phần vì ngôn ngữ trong tác phẩm Sơn Nam quá "rặt Nam Bộ" khiến bạn đọc phía Bắc thấy khó hiểu. Người miền Bắc đọc văn miền Nam đã là khó hiểu huống chi với kiểu viết dân dã như Sơn Nam. Thêm vào đó, trong khi văn Sơn Nam ảnh hưởng đến hầu hết các cây bút miền Nam thì rất hiếm nhà văn miền Bắc nào chịu ảnh hưởng từ ông.
Nhà thơ Kiên Giang: "Ông ấy yêu miền Nam từ trong máu ra"
 |
| Nhà thơ Kiên Giang (phải) và ông Lê Văn Thảo, chủ tịch Hội nhà văn TP HCM ôn lại những kỷ niệm với nhà văn Sơn Nam. Ảnh: Anh Vân. |
Có một lần rất lâu rồi, tôi đến chơi với Sơn Nam tại nhà trọ của ông ở Gò Vấp. Giữa trưa có một công nhân làm thợ sắt đang dừng tay nghỉ ngơi và ngồi hát nghêu ngao hai câu ca dao. Sơn Nam nghe thấy hay quá gọi anh ta lại biếu 10 đồng và xin hát lại để ông chép đầy đủ. Đó chỉ là hai câu thế này: "Được thời cưỡi ngựa bắn cung. Hết thời cúi xuống lượm thun bắn ruồi".
Sơn Nam là như vậy đấy. Tình yêu dành cho miền Nam như nằm sẵn trong máu ông. Lúc còn khỏe, ông không ngừng quan sát, lắng nghe, ghi chép những lời ăn, tiếng nói miền Nam mà ông cho là thú vị xung quanh mình.
Đạo diễn Lê Cung Bắc: "Quý nhất Sơn Nam ở tính chân thực"
Hồi làm phim Người đẹp Tây Đô, ông giúp tôi rất nhiều trong việc hiểu văn hóa xưa của người Nam Bộ để thực hiện bộ phim. Dạo đó, khi tôi đi suốt các vùng miền Tây Nam Bộ thì Sơn Nam cũng đi theo. Đến đâu ông cũng đều có những giải thích thú vị, xác đáng về con người, vùng đất đó. Có những phương ngữ khó hiểu hoặc những từ ngữ mà người ta dùng nhiều mà không ai biết bắt nguồn từ đâu, thì vốn kiến thức của Sơn Nam khi lý giải chúng phải khiến cho người nghe thích thú.
Ví dụ, dân miền Nam thường hay dùng từ "cà chớn" nhưng có mấy người biết được gốc gác của từ này. Sơn Nam giải thích, có những anh chàng ngày xưa, khi lấy vợ thì đeo nhẫn vào tay đến có chớn. Khi muốn giấu vợ đi mèo mỡ thì tháo nhẫn ra, sợ người ta biết đã có vợ nên phải cà cà vào tay cho cái chớn đeo nhẫn mất đi. Nói "cà chớn" là để chỉ những người không trung thực, tính tình tào lao...
 |
| Nhà sưu tầm Trần Thanh Phương (trái) và đạo diễn Lê Cung Bắc tại lễ viếng nhà văn Sơn Nam. Ảnh: Anh Vân. |
Tôi quý nhất ở Sơn Nam tính chân thực. Ông sống hiền hòa, xấu tốt đều phơi cả ra. Sài Gòn mất Sơn Nam là một mất mát lớn vì trong bao nhiêu năm nay, người ta đã quen với cái tên Sơn Nam mang nhiều tính biểu tượng rồi.
Tôi đang làm phim Vó ngựa trời Nam và tôi rất tiếc là khi còn sống Sơn Nam đã quá yếu, không còn tỉnh táo để đóng góp ý kiến cho phim. Còn bây giờ thì ông đã ra đi...
Nhà sưu tầm Trần Thanh Phương: "Tôi là học trò của anh Sơn Nam"
Trong thời gian qua, tôi viết được nhiều bài viết, tác phẩm cũng là do chịu nhiều ảnh hưởng của anh Sơn Nam. Tôi tự nhận mình là "học trò" của anh.
Tôi thấy mình có nhiều cái giống anh. Suốt đời anh chỉ đi bộ, tôi cũng vậy. Anh chuyên tâm viết về Đồng bằng sông Cửu Long, còn tôi hơn ba mươi năm nay cũng đang tìm cách thu thập để viết về vùng đất này. Tôi thấy rất vinh dự được sống cùng một thời với anh. Anh ra đi, thật sự tôi thấy rất trống vắng, vì anh là một "cây tràm cổ thụ" của xứ sở này.
Tập truyện Hương rừng Cà Mau của anh không chỉ là một tác phẩm văn học mà còn là một vùng tâm tưởng về quê hương không thể nào phai mờ trong tôi. Bởi vì quê tôi cũng ở Cà Mau mà tôi đã nhiều chục năm sống giữa Sài Gòn. Mỗi lần nhớ quê, đọc lại trang viết của anh thấy sao hay vậy. Anh viết rất thật, rất giàu cảm xúc, từ con người đến thiên nhiên cây cỏ, con cá sấu, rùa rắn, con ong... rất gần gũi với người dân Cà Mau đậm đà tình nghĩa.
Thú thực, cho đến nay, tôi chưa thấy có những trang viết về Cà Mau nào gây cảm hứng cho tôi nhiều như vậy.
Theo NXB Trẻ, đơn vị mua tác quyền trọn đời của nhà văn Sơn Nam, tính đến nay 60.000 bản in của 19 đầu sách của nhà văn Sơn Nam đã đến với bạn đọc cả nước. Hiện nay, NXB này còn khoảng 1.000 trang bản thảo của nhà văn vẫn chưa xuất bản vì chúng thuộc nhiều thể loại khác nhau, còn manh mún, cần tập hợp và sưu tầm cho dày dặn thêm.
Theo dự đoán của những người làm công tác sưu tầm bản thảo, còn trên dưới 10.000 trang viết trên báo của Sơn Nam và một số truyện ngắn của ông nằm rải rác khắp nơi. Trong năm sau, NXB Trẻ có kế hoạch "lục tung" các thư viện ở miền Nam để sưu tầm, sắp xếp lại đầy đủ nguồn bản thảo, nhằm phát hành, giới thiệu đến bạn đọc. |
Thoại Hà ghi
|
