|
Văn học mạng - cơ hội đầy thách thức của nhà văn
Hà Linh
Rất nhiều vấn đề đồng loạt được đặt ra tại hội thảo "Văn học mạng VN và văn học mạng thế giới" diễn ra sáng 21/3. Nhưng ý kiến của giới nhà văn và phê bình dường như vẫn chỉ dừng lại ở sự thăm dò, giả định về một hình thức tồn tại mới và đa biến của văn chương.
Hội thảo do Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật và Công ty sách Bách Việt phối hợp tổ chức với sự tham gia của các diễn giả: nhà phê bình Nguyễn Chí Hoan, nhà nghiên cứu Đặng Thân, nhà văn Phong Điệp và Cấn Vân Khánh...
Tuy được dùng khá phổ biến, nhưng ngay chính người sử dụng cũng nghi hoặc về tính chính xác của khái niệm "văn học mạng". Nhà phê bình Nguyễn Chí Hoan cho rằng: "Văn chương không có thực thể nào ngoài văn chương, bởi vậy không thể nói có sự khác nhau giữa văn chương (sáng tác và công bố lần đầu, hoặc chỉ lưu hành) trên mạng Internet với văn chương sách vở ngoài đời. Cũng thật khó nói đến một "nền văn học mạng"...
Cái khó mà Nguyễn Chí Hoan chỉ ra một phần xuất phát từ sự mới mẻ và chưa tạo được nhiều thành quả đột phá của nền văn học mạng tại Việt Nam. So với lịch sử phát triển 10 năm của Trung Quốc, phong trào sáng tác và công bố online mới chỉ bắt đầu phát triển tại Việt Nam. Nhà văn Lê Anh Hoài nhận định: "Văn học mạng ở Việt Nam còn quá manh nha". Các cây bút Việt Nam chủ yếu post lại những sáng tác cũ của mình như khai phá thêm một con đường để tác phẩm đến với công chúng.
 |
| Nhà văn Cấn Vân Khánh và Phong Điệp tại cuộc hội thảo. Ảnh: blog Cấn Vân Khánh. |
Nhà văn Cấn Vân Khánh tâm sự: "Tôi đưa truyện ngắn của mình lên blog với mong muốn tìm được nhiều độc giả hơn". Một số tác phẩm, đi theo lộ trình ngược lại, từ blog ra sách in, như sáng tác của Hà Kin, Trần Thu Trang... và thực sự đã tạo được những hiệu ứng mạnh mẽ trong cộng đồng cư dân mạng. Nhưng sau những ồn ào, tác phẩm của họ chìm dần trước khả năng biến mọi thông tin thành quá khứ một cách nhanh chóng của Internet. Mạng chưa có dịp "làm bà đỡ" được những đứa con tinh thần rực rỡ, có khả năng tỏa ra thứ ánh sáng khiến giới phê bình không thể làm ngơ.
Tuy chưa được định tính một cách rõ ràng, nhưng tại hội thảo, văn học mạng được thống nhất là một thực thể không hề ảo và có những đặc trưng riêng (dù không khác biệt về bản chất so với văn học truyền thống). Dịch giả Nguyễn Việt Dũng đánh giá: "Văn học mạng có gì mới? Chắc chắn sự mới không thuộc về phương thức sáng tạo, cũng không thuộc về bản chất của văn học, mà nhiều hơn ở cách thức tồn tại, độ ngắn dài, cách thức đi đến với người tiếp nhận và cách thức lưu trữ". Đây cũng chính là những đặc trưng riêng trong công việc sáng tác của nhà văn "thời đại mạng". Viết văn trước đây vốn là công việc cô độc. Việc công bố sách trước đây vốn là một trình tự không thể đảo lộn: nhà văn hoàn thành bản thảo, nhà xuất bản biên tập, cấp phép và sách đến nhà in...
Nhưng nay, chỉ cần một cú nhấp chuột, tác giả có thể ngay lập tức, tung những trang viết dang dở của mình giữa biển người đang chen chúc nhau trên Internet. Những sáng tác đó sẽ nhận được "comment" là lời khen tiếng chê của độc giả. Công việc sáng tác, ở mức độ nào đó, sẽ không còn là chuyện cá nhân, nếu nhà văn bị ảnh hưởng bởi những góp ý của những bạn đọc. Trước thực tế này, nhà văn Phong Điệp cho biết, chị tôn trọng đóng góp của người đọc nhưng có lập trường riêng. Theo chị, chấp nhận giới thiệu tác phẩm chưa hoàn thiện của mình với công chúng, nhà văn phải rất có bản lĩnh, tránh trở thành một kẽ đẽo cày giữa đường. Trong khi đó, Cấn Vân Khánh tâm sự, chị khá "chiều độc giả" nếu đó là những ý kiến hợp lý.
 |
| "Chuyện tình New York" - tác phẩm ra đời từ blog cá nhân. |
Với thế mạnh tương tác của hình thức xuất bản online, nhà văn dễ dàng xác định được lớp độc giả của mình và thị hiếu của họ. Chính vì vậy, văn học mạng thường là những sáng tác dễ đọc, dễ hiểu và mang tính đại chúng. Rõ ràng, đại chúng không đồng nghĩa với giá trị nghệ thuật. Đây là một trong những vấn đề gây băn khoăn về chất lượng và sức sống lâu dài của những tác phẩm khai sinh nhờ Internet.
Tuy nhiên, trong đời sống xuất bản hiện nay tại Việt Nam, theo nhà phê bình Nguyễn Chí Hoan, những tác động tiêu cực của văn chương mạng là không đáng kể so với vai trò mà nó mang lại. Như cơ hội vẫn luôn đi kèm với thách thức. Với tư cách là một hình thức xuất bản, mạng cho phép tác giả công bố sáng tác của mình một cách dễ dàng, mà không vướng mắc kiểm duyệt, giấy phép, in ấn như quy trình làm sách truyền thống. Nhà văn tự do hơn trong khi bày tỏ quan điểm của mình mà không sợ bị biên tập viên nhà xuất bản cắt xén... Nhưng họ buộc phải có lập trường, biết tự kiểm duyệt để không vượt ra ngoài khuôn khổ của tự do...
Độc giả được tự do chọn lựa, thưởng thức tác phẩm một cách miễn phí, được tham gia góp ý vào quá trình sáng tác của nhà văn. Nhưng họ đồng thời đối diện với một khối lượng tác phẩm đồ sộ, vàng thau lẫn lộn, buộc phải tỉnh táo để biết chọn lọc cái hay, cái thực sự giá trị.
Giới làm sách thì tận dụng cư dân mạng như một bộ lọc, giúp đãi cát tìm vàng, phát hiện ra những sáng tác ăn khách để in thành sách. Tuy nhiên, việc họ có tìm thấy vàng mười hay không lại cũng phụ thuộc rất nhiều vào bộ lọc ấy.
Nhà phê bình Nguyễn Chí Hoan cân nhắc: "Điều mà nhiều người gọi là 'cơ hội' - mạng Internet tạo ra một cơ hội mới cho sự tăng trưởng văn học - thì có lẽ cần xem lại hàm lượng văn học của cái 'cơ hội' đó".
|
