|
'Cần có thêm tiền để bảo quản Sử thi Tây nguyên'
Từ 2001 đến 2007, nhà nước đầu tư hơn 17 tỷ đồng để tiến hành dự án cấp quốc gia bảo quản kho tàng văn hóa dân gian Tây nguyên. Ngày 5/12, tại buổi ra mắt một phần kết quả của dự án, nhà nghiên cứu Tô Ngọc Thanh cho rằng, số tiền đầu tư còn quá ít ỏi so với một dự án quan trọng như thế.
Giáo sư - Tiến sĩ Tô Ngọc Thanh, Chủ tịch Hội văn nghệ dân gian Việt Nam, nhấn mạnh: "Số tiền hơn 17 tỷ đồng chỉ tương đương 1 triệu USD, là chưa đủ để thực hiện trọn vẹn dự án "Điều tra, sưu tầm, bảo quản, biên dịch và xuất bản kho tàng sử thi Tây nguyên". Chúng ta cần ít nhất là 10 triệu USD".
Trong 6 năm, nhiều nhà khoa học cùng các nghệ nhân dân gian đã lặn lội suốt dọc dài nhiều vùng đất trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên, sưu tầm hơn 800 tác phẩm sử thi của các dân tộc M'nông, Êđê, Bana, Xơđăng, Xtiêng, Raglai, Chăm Hroi ...
 |
| Nghệ nhân Điểu Kâu trong ngày ra mắt bộ Sử thi Tây Nguyên lớn nhất Việt Nam. Ảnh: Anh Vân. |
Kết quả mà những người thực hiện dự án thu được là hơn 2.000 băng ghi âm trực tiếp từ các nghệ nhân hát xướng, hát kể sử thi, 15 CD ghi hình và 75 ấn bản dịch thuật từ các ngôn ngữ dân tộc sang tiếng Kinh...
Tuy nhiên, đây vẫn chưa là toàn bộ kết quả của dự án. Hiện nay, vẫn còn hơn 700 tác phẩm sử thi khác đã được sưu tầm (trong đó có hàng chục tác phẩm đã phiên âm, dịch nghĩa) nhưng chưa thể công bố hết vì chưa đủ kinh phí thực hiện.
Theo giáo sư Thanh, việc ghi dữ liệu kho tàng văn hóa độc đáo này vào đĩa CD nhựa như cách làm hiện nay, chỉ có thể duy trì được từ khoảng 5 đến 10 năm. Ông rất mong có đủ tiền để nhập những máy móc nước ngoài có khả năng ghi dữ liệu vào đĩa kim loại. Độ bền của đĩa kim loại có thể lên đến nửa thế kỷ.
Nghệ nhân Điểu Kâu, người đã dịch 20.000 trang của chừng 20 bộ sử thi từ tiếng M'Nông sang tiếng Kinh, xúc động nói: "Vẫn còn một lượng lớn kho tàng sử thi Tây Nguyên chưa khai thác hết, có nguy cơ bị mốc meo trong kho chỉ vì chưa có đủ tiền để tiến hành việc bảo quản".
Dù vậy, nghệ nhân này rất hạnh phúc khi đã cùng nhiều nhà khoa học tiến hành được một phần trong dự án. "Mỗi câu chuyện kể trong sử thi không chỉ là những áng văn chương độc đáo mà còn là những bài học đạo lý về cách học làm người, cách sống có ích cho tuổi trẻ", Điểu Kâu nhận xét.
Nhiều nhà học giả có mặt tại buổi công bố bộ sử thi khẳng định, 75 tác phẩm sử thi vừa công bố là công trình hết sức nghiêm túc về mặt dịch thuật, và văn hóa.
Trong văn học dân gian thế giới, sử thi Tây Nguyên được xếp vào loại có độ dài đứng vào hạng thứ nhất thế giới (bộ sử thi Ot Nrông của người M'nông dài khoảng 30.000 câu), và có dung lượng lớn nhất với hàng trăm tác phẩm, nhiều hơn hẳn so với kho tàng thần thoại Hy Lạp.
Theo các tài liệu lịch sử, sử thi Tây Nguyên xuất hiện từ rất lâu đời và được thế giới biết đến lần đầu tiên qua cuốn sách Bài ca Đăm San của một người Pháp là L. Sabatier. Ông này sưu tầm được bài trường ca nổi tiếng này từ những người tù binh khi ông lưu tại Việt Nam và mang về xuất bản tại Pháp năm 1927.
Hiện nay, Bài ca Đăm San được đưa vào sách văn học ở trường phổ thông. Tuy nhiên, các học giả và nhà nghiên cứu cho rằng bản dịch trong sách giáo khoa chưa thật sự hoàn chỉnh, vì ông Sabatier dịch trường ca này dưới con mắt của một học giả quen với văn xuôi. Ông đã lược bỏ đi những đoạn trùng lắp mà theo ông là không cần thiết.
Trong bộ sử thi vừa công bố của giới nghiên cứu Việt Nam, Bài ca Đăm San đã được khôi phục nguyên trạng, giữ nguyên văn phong lẫn nội dung chuyện kể. Đó là một trong những ưu điểm nổi bật của bộ sử thi vừa được công bố.
Tiến sĩ Nguyễn Xuân Kính - Viện trưởng Viện nghiên cứu văn hóa, Giám đốc điều hành dự án - cho biết, sắp tới, ban thực hiện sẽ tiến hành nhiều phương thức để đưa kho tàng văn hóa Tây Nguyên thực sự đi vào đời sống cộng đồng, như: mở các lớp truyền dạy, sáng tác, mang sách sử thi đến tặng các thư viện đại học trong nước...
Sau Nhã nhạc cung đình và Văn hóa cồng chiêng, nhiều học giả Việt Nam hy vọng, Sử thi Tây Nguyên sẽ là "viên ngọc" sáng giá để UNESCO xét công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể và Truyền khẩu của nhân loại. Trong năm 2008, tại Việt Nam sẽ có một hội thảo quốc tế về sử thi với sự góp mặt của các nước như Lào, Trung Quốc... Sử thi Tây Nguyên là nội dung chính của cuộc hội thảo lần đầu tiên này.
|
