|
Nobel Văn chương và những lời đàm tiếu
Giới trí thức Thụy Điển đang xì xầm rỉ tai nhau về những ứng viên của giải Nobel Văn chương 2007. Năm này qua năm khác, cứ đến dịp này, người ta lại cảm thấy không thể tha thứ cho Viện Hàn lâm vì đã phớt lờ Leo Tolstoy, James Joyce, P.G. Wodehouse cùng những quyết định sai lầm khác.
Mỗi năm một lần, Viện Hàn lâm Khoa học Thụy Điển - nơi trao giải Nobel Văn chương - lại khiến không biết bao nhiều người bực dọc vì quyết định của mình.
Đỉnh điểm của những lời đàm tiếu bùng nổ vào khoảng cuối tháng 9, khi cái tên của những ứng viên cuối cùng được truyền từ tai này sang tai khác trong giới nhà văn Thụy Điển. Bây giờ “Sweden model” [] đã ốm yếu, còi cọc và Ingmar Bergman thì đã chết, nên giải Nobel được coi là thứ văn hóa cao cấp trong một đất nước vốn dành rất nhiều sự quan tâm cho Britney Spears và chương trình Allsång på Skansen [].
Tuy nhiên, hậu trường của giải thưởng danh giá nhất, trị giá tới 1,5 triệu USD (hơn 24 tỷ đồng) này, tồn tại cả một lịch sử làm việc lộn xộn, cẩu thả.
 |
| Tolstoy - người khổng lồ không được Ủy ban Nobel để mắt đến. |
Các giải thưởng Nobel bị bao vây bởi sự bất đồng ngay từ khi mới bắt đầu. Thụy Điển từng “thất kinh” khi giải thưởng Hòa bình được quyết định là do Nauy định đoạt. Trong khi sự mâu thuẫn hiếm khi gieo tiếng xấu cho các giải thưởng về Y học và Hóa học thì giải Hòa bình và Văn chương dường như lại tạo lập thanh thế, tiếng tăm nhờ vào sự tranh cãi hơn là những lựa chọn hoàn hảo.
Tiểu thuyết gia người Anh Anthony Burgess, nhà văn chưa từng đoạt giải cho rằng, Viện Hàn lâm Thụy Điển ít nhất cũng rất nhất quán trong việc đưa ra các quyết định sai lầm từ năm này qua năm khác.
Chứng cớ rành rành, không thể chối cãi là việc họ bỏ qua James Joyce and P.G. Wodehouse. Sự thừa mứa và hài hước là điều không thể chấp nhận được trong những căn phòng trang trọng, nằm trên tòa nhà trước đây là Thị trường chứng khoán Thụy Điển - nơi các viện sĩ Hàn lâm cân nhắc, thảo luận về người đoạt giải Nobel trước khi cùng tụ tập vào một phòng ăn riêng tư ở nhà hàng Old Town. Liệu điều này có thể lý giải cho những điều không thể giải thích như việc trao giải cho Pearl Buck là một quyết định chỉ có thể được đưa ra sau một bữa đánh chén quá thừa thãi súp đậu (pea soup), bánh ngọt pancakes và rượu punch [].
Thế họ đã nghĩ gì khi lờ đi Tolstoy và Proust - tác giả Đi tìm thời gian đã mất - cuốn sách mà người ta không thể hình dung nổi thế kỷ 20 sẽ ra sao nếu thiếu nó, trong khi lại trao giải cho những tên tuổi như Rudolf Eucken, Carl Spitteler và Grazia Deledda? Một sự bất đồng đặc biệt khó chịu khác cũng nảy sinh trong nội bộ Viện Hàn lâm khi giải thưởng được trao cho William Golding – “một hiện tượng Anh nhỏ và không mấy được quan tâm”. Đấy là thông tin do một thành viên của Viện Hàn lâm vì tức giận trước quyết định này nên đã quyết định phá vỡ lời thề im lặng mà tiết lộ.
 |
| Anthony Burgess cho rằng, Viện Hàn lâm Thụy Điển phạm sai lầm từ năm này qua năm khác. |
Tranh cãi là chuyện bình thường và hiện tượng bất đồng ý kiến thường chuyển dần thành thái độ hằn học, đầy ác ý. Có lúc, những cuộc tranh luận mang tính chất bè phái đã khiến cho Norman Mailer, Jorge Luis Borges và Graham Greene đáng lẽ gia nhập được vào hội những giải thưởng Nobel nổi tiếng lại trở thành những cái tên bị gạt ra ngoài.
Không ai trên văn đàn đứng ra công khai chỉ trích Viện Hàn lâm. Một phần vì đây là tổ chức phát lương cho các nhà văn Thụy Điển. Nhiều ý kiến khác cho rằng, các giải thưởng Nobel phụ thuộc quá nhiều vào các ý thức hệ. Họ nói, Viện Hàn lâm tuân thủ theo các định hướng chính trị đến nỗi các thành viên chẳng buồn đọc tác phẩm khi xét giải.
Nhưng Magnus Eriksson, nhà phê bình văn học của tờ Svenska Dagbladet, quyết liệt phản đối: “Viện Hàn lâm là một tổ chức hoàn toàn phi chính trị. Các quyết định của họ là đáng tin cậy và chỉ căn cứ vào giá trị văn chương. Nếu chính trị gây ảnh hưởng tới họ thì V.S. Naipaul sẽ không bao giờ được giải”. Ông cũng giải thích thêm về trường hợp một số nhà văn trượt Nobel: “Joseph Conrad không bao giờ được trao giải vì Viện Hàn lâm đã cẩn trọng tuân theo di chúc của Nobel, rằng, các tác phẩm được tôn vinh nên có thiên hướng lạc quan, tích cực. Conrad, cũng như là Thomas Hardy, có cái nhìn quá tăm tối, bi quan”.
Alfred Nobel, người chế ra thuốc nổ dynamite cho rằng, bản thân ông là người theo chủ nghĩa hoà bình. Trong di chúc, ông dặn dò, giải thưởng nên trao cho những người có tư tưởng lạc quan, mơ mộng: “Tôi muốn giúp đỡ những người biết mơ mộng khi họ cảm thấy cuộc đời này quá khắc nghiệt”.
Giống như đất nước có sứ mệnh trao giải thưởng này, ở đây, không có chỗ cho sự vui nhộn kiểu Burgess, cũng không có chỗ cho những bi quan đỉnh điểm như Joseph Conrad. Nó là con đường trung lập.
Magnus Eriksson cho rằng, Cormac McCarthy có thể là một ứng viên của Nobel Văn chương năm nay. Peter Lutherson, giám đốc nhà xuất bản Atlantis nghĩ Don DeLillo mới xứng đáng. Carl Otto Werkelid, biên tập viên Svenska Dagbladet chọn Amos Oz nhưng chú thích thêm rằng việc dự đoán là không hề dễ dàng gì. Nobel của năm nay đang được giữ tuyệt mật.
Nhưng cũng có thể, Nobel Văn chương 2007 sẽ về tay một tên tuổi mà phần lớn chúng ta chưa từng nghe đến. Và nếu thế, nhà thơ Syria Adonis và nhà thơ Hàn Quốc là hai cái tên có nhiều cơ hội.
Mai Quỳnh dịch
(Nguồn: thelocal)
|
