|
Hai nữ nhà văn và một mối quan tâm
Elif Shafak sinh ra ở Pháp, lớn lên ở Thổ Nhĩ Kỳ; Maureen Freely sinh ra ở Mỹ và cũng có một khoảng thời gian sống ở Thổ Nhĩ Kỳ. Giữa họ có mối quan tâm chung đến đời sống xã hội ở đất nước này với tư cách là những người cầm bút.
Tiểu thuyết gia Elif Shafak đã quá mệt mỏi với những câu hỏi về chính trị. "Ở Thổ Nhĩ Kỳ, văn chương là một hoạt động rất mang tính chính trị”, chị nói. Tại các nước phương Tây, bởi cái lý lịch Shafak mang theo - một nữ nhà văn Hồi giáo - nên một lần nữa chị lại gặp các câu hỏi liên quan đến chính trị.
Chị vòng tay ôm thân hình mảnh khảnh và ngồi hơi chếch với cái microphone đặt trên chiếc bàn ở giữa hai chúng tôi. Trông chị mảnh mai nhưng đầy thách thức. Ở một nhà văn từng bị buộc tội sỉ nhục Thổ Nhĩ Kỳ, tư thế đó trông như đang phòng thủ hơn là đang đối diện với một cuộc phỏng vấn báo chí. Maureen Freely, đồng nghiệp của Shafak, người đã tham gia chiến dịch ủng hộ 80 nhà văn Thổ Nhĩ Kỳ bị kiện tụng gần đây - khẽ mỉm cười với chị.
 |
| Nhà văn Elif Shafak. |
Tiếp tục câu chuyện, Shafak nói: “Thổ Nhĩ Kỳ rất định hướng cho các nhà văn. Thay vì chú tâm vào các trang viết, người ta quan tâm đến bản thân tác giả. Chúng tôi hay tranh cãi về cá nhân nhà văn trong khi cái thực sự cần bàn phải là sách của nhà văn ấy”.
Thành công mới nhất của Shafak - cuốn tiểu thuyết The Bastard of Istanbul trở thành best-seller trong nước và đã được xuất bản ở nước ngoài - làm tăng sức thuyết phục để chị được coi như gương mặt tiêu biểu của đất nước. Đây là một vai trò đầy mỉa mai với Shafak - người luôn viết về cuộc sống của những người ở ngoài lề xã hội Thổ Nhĩ Kỳ, người luôn kháng cự danh hiệu làm người đại diện.
"Tôi rất khó chịu với điều đó. Tôi chẳng đại diện cho ai ngoài cá nhân tôi cả”, nhà văn giải thích. Trong chuyến quảng bá sách tại Mỹ gần đây, một đồng hương với Shafak đã yêu cầu nhà văn thay mặt cho phụ nữ hiện đại Thổ Nhĩ Kỳ trao đổi với thính giả Mỹ về công cuộc giải phóng phụ nữ nước này. Nhưng nhà văn không thích thú gì với vinh dự đó.
Theo Shafak, văn học là cách quan sát cuộc sống dưới nhiều góc độ khác nhau, còn cảm nhận cuối cùng do độc giả quyết định. “Tôi là một người kể chuyện, tôi được quyền biểu lộ những giọng kể khác nhau”, nhà văn nói. Những trang viết của Shafak bắt rễ từ tháng ngày tuổi thơ của nhà văn. Chị sinh ra tại Strasbourg, Pháp năm 1971 và trải qua thời thơ ấu ở Tây Ban Nha trước khi sang Thổ Nhĩ Kỳ học ngành khoa học xã hội. Hiện nay, nhà văn định cư ở Istanbul, nhưng thường xuyên di chuyển khắp nơi trên thế giới.
 |
| Nhà văn, dịch giả Maureen Freely. |
Quá trình sinh trưởng của Freely là một hình ảnh trong gương của Shafak. Chị sinh ra tại New Jersey, Mỹ năm 1952 và chuyển đến Thổ Nhĩ Kỳ khi mới 8 tuổi. Sau đó, Freely sang Mỹ học Đại học Harvard. Hiện tại chị dạy viết văn tại Đại học Warwick và làm dịch giả. Freely là người đã chuyển thể các tác phẩm của tiểu thuyết gia đoạt giải Nobel Orhan Pamuk sang tiếng Anh. Freely cũng là một cây bút chuyên nghiệp.
Quãng thời gian sống tại Thổ Nhĩ Kỳ giúp nhà văn có sự am hiểu nhất định về xã hội nước này. "Tôi không bao giờ có ý định trở thành người Thổ nhưng tôi không phải là người ngoài cuộc”. Cuốn tiểu thuyết mới nhất của Freely lấy bối cảnh này là Enlightenment - tác phẩm được nhà văn thai nghén suốt 10 năm trời. Tác phẩm kể về hai cô gái sinh ra ở Mỹ nhưng lớn lên ở Thổ Nhĩ Kỳ phần nào được rút ra từ những trải nghiệm của bản thân tác giả.
"Trong thời kỳ chiến tranh lạnh, tôi đã trải qua một cuộc sống đầy ly kỳ mà không hề ý thức được điều đó. Bố của vài người bạn cùng lớp với tôi là điệp viên và chúng tôi không được tham dự một bữa tiệc nào mà thiếu sự giám sát của nhân viên KGB”, chị kể.
Cùng với nhiều nhà văn khác, Shafak và Freely cùng có chung một mối quan tâm về quá trình phương Tây hóa của Thổ Nhĩ Kỳ.
"Ít nhất là trong 150 năm qua, chúng ta điều biết rõ Thổ Nhĩ Kỳ là một xã hội Tây hóa và chúng ta phải đẩy mạnh sự Âu hóa này hơn nữa. Khi tôi đọc những trang viết của các trí thức Thổ Nhĩ Kỳ thời đế chế Ottoman, tôi thấy họ không đặt ra câu hỏi: Chúng ta có bị Tây hóa không? Họ biết câu trả lời đương nhiên là “có”. Chỉ có điều là ở phạm vi và mức độ nào thôi”, Shafak nói.
"Vậy đâu là câu hỏi hay nhất?”, Freely tiếp lời, "Một trong những nguyên nhân khiến cả thế giới còn lại quan tâm đến Thổ Nhĩ Kỳ là vì câu hỏi tưởng như chỉ mới xuất hiện với con người hôm nay đã được bàn đi bàn lại tại Thổ Nhĩ Kỳ suốt 150 năm qua”.
Vấn đề càng được dấy lên mạnh mẽ khi xảy ra vụ ám sát nhà báo Hrant Dink. Hình ảnh Thổ Nhĩ Kỳ, vốn bị coi là thiếu tự do ngôn luận, nay lại càng xấu đi trong con mắt người phương Tây. “Những người bạn của Hrant như chúng tôi đều bị tổn thương sau sự kiện này. Chúng tôi không bao giờ vượt qua được mất mát đó”, Freely nói.
“Tất nhiên, tác phẩm của chúng tôi cũng có những ẩn ý chính trị. Nhưng văn chương là ưu tiên số một của tôi. Chính trị chỉ xếp ở hàng thứ hai, sau đó”, Shafak thừa nhận. Chị đang viết để chống lại cách đọc của người Thổ Nhĩ Kỳ, chống lại truyền thống coi tiểu thuyết gia là các bậc cha mẹ - những người qua tác phẩm nhất định sẽ chỉ cho họ "phải đọc thế nào, hiểu ra sao". Thay vào việc hướng đạo độc giả, Shafak đặt ra những câu hỏi.
Với ấn bản tiếng Thổ Nhĩ Kỳ của cuốn Enlightenment sẽ được xuất bản vào tháng 9 tới, Freely không biết chắc điều gì sẽ chờ đợi chị phía trước.
H.T. lược dịch
(Nguồn: The Guardian)
|
