|
Viết văn – nghề nguy hiểm
Trong lúc ngồi uống trà tại khách sạn Warwick ở Midtown Manhattan, Mỹ, Elif Shafak đã lịch sự từ chối bàn đến sự an toàn của cô. Nhà văn lo ngại, nói đi nói lại vấn đề này sẽ khiến tình hình càng trở nên căng thẳng hơn. Bây giờ cô phải thuê vệ sĩ và được cảnh sát Thổ Nhĩ Kỳ bảo vệ chặt chẽ tại nước này.
Làm một tiểu thuyết gia tại Thổ Nhĩ Kỳ không phải là chuyện đơn giản. Với nhà văn Elif Shafak, cuộc sống của cô chưa bao giờ phức tạp như lúc này.
Cuốn tiểu thuyết The Bastard of Istanbul của Shafak là một best-seller tại Thổ Nhĩ Kỳ, tiêu thụ được hơn 120.000 bản. Nhà văn lên kế hoạch quảng bá cuốn sách tại 6 thành phố ở Mỹ, trong đó có Chicago và Los Angeles, nhưng trước cái chết của Hrant Dink hồi tháng 1, chuyến đi này đã bị cắt ngắn lại. Dink là một nhà báo nổi tiếng gốc Armenia, bạn thân thiết của Shafak.
Trong lúc ngồi nhấm nháp trà tại khách sạn Warwick Hotel ở Midtown Manhattan, Shafak đã lịch sự từ chối bàn về sự an toàn của cô. Nhà văn lo ngại, việc nói đi nói lại vấn đề này sẽ khiến tình hình ngày càng trở nên căng thẳng hơn. Bây giờ cô phải thuê vệ sĩ và được cảnh sát Thổ Nhĩ Kỳ bảo vệ chặt chẽ tại nước này.
Việc nhà văn rời Mỹ để trở về Istanbul, rút bớt hành trình của mình cũng phần nào cho thấy những bất trắc mà một nhà văn phải đối diện tại Thổ Nhĩ Kỳ - nơi văn học và chính trị hầu như không tách biệt, nơi tiểu thuyết của Shafak biến cô thành nhân vật gây tranh cãi trong dư luận.
“Làm một nhà văn ở Thổ Nhĩ Kỳ phức tạp hơn nhiều so với ở Mỹ”, cô nói, “Người ta không bàn đến trang viết, người ta bàn đến bản thân nhà văn. Cuối cùng thì tất cả các tác giả đều phải đối diện với câu hỏi: anh đã sẵn sàng để trở thành một trí thức của công chúng chưa?
Áo cổ lọ đen, sơ mi mở cúc, cổ đeo dây chuyền vàng nhưng trông Shafak rất mỏi mệt. Thân hình nhỏ bé của cô nép gọn trong chiếc ghế cao và rộng. Những năm gần đây, cùng với nhiều nhà văn Thổ Nhĩ Kỳ nổi tiếng khác, Shafak thấy mình bỗng nhiên trở thành tâm điểm của ánh đèn flash. Dù trực tiếp hay gián tiếp, nhưng khi đã đề cập đến tội diệt chủng người Armenia, tính mạng của họ đều bị đặt dưới tình trạng nguy hiểm.
 |
| Nhà văn Elif Shafak. |
Năm ngoái, Shafak đã phải ra tòa vì bị buộc tội “sỉ nhục quốc thể” chỉ vì những quan điểm mà nhân vật của cô thể hiện trước cái chết của 1,5 triệu người Armenia.
Người đệ đơn kiện nhà văn là một luật sư theo chủ nghĩa dân tộc - Kemal Kerincsiz. Ông là người của một nhóm cánh hữu từng kiện tụng rất nhiều nhà văn, trong đó có Orhan Pamuk – tiểu thuyết gia nổi tiếng vừa đoạt giải Nobel Văn học 2006.
Trong một cuộc phỏng vấn hồi tháng 10/2006, Pamuk gọi mình “về cơ bản là một nhà văn nhưng đã bị đẩy vào một tình thế chính trị”.
Shafak viết The Bastard of Istanbul bằng tiếng Anh – đó là một lý do nữa khiến cô bị ghét. (The Bastard of Istanbul là tác phẩm thứ hai nhà văn viết bằng tiếng Anh, 4 cuốn trước cô đều viết bằng tiếng Thổ Nhĩ Kỳ).
“Nhiều người coi đó là một sự phản bội về văn hóa. Họ nghĩ tôi coi thường ngôn ngữ mẹ đẻ và coi thường luôn cả họ. Nhưng đó là chuyện của chủ nghĩa dân tộc cực đoan. Tôi không coi thường ngôn ngữ, cũng không coi thường họ”, nhà văn nói.
Theo Shafak, viết bằng tiếng Anh buộc cô phải sáng tạo trong lối viết của mình. Bởi tiếng Anh là một ngôn ngữ chuẩn, trang bị cho nhà văn những từ vựng chính xác nhất để biểu hiện ngữ nghĩa của mình. Trong khi đó tiếng Thổ là một ngôn ngữ giàu cảm xúc, thích hợp hơn cho những trang viết về nỗi buồn và quá khứ.
“Cũng như chuyện tôi thường xuyên qua lại giữa hai quốc gia, tôi cũng dạo chơi giữa hai ngôn ngữ khác nhau. Tôi nghĩ việc du hành giữa các nền văn hóa là một điều cần thiết”, cô giải thích.
Tuy nhiên, một số nhà phê bình cho rằng, Shafak chưa xác định được phong cách cho mình khi viết bằng tiếng Anh. Trên tờ The New York Times Book Review, Lorraine Adams viết: “Dù Shafak được coi là một nhà văn nổi tiếng của những day dứt lương tâm – nhưng khi viết bằng tiếng Anh - cô vẫn chưa phải là một tiểu thuyết gia giỏi”.
The Bastard of Istanbul là câu chuyện về hai gia đình ở hai thành phố khác nhau - Tucson và Istanbul, mang hai quốc tịch khác nhau - Thổ Nhĩ Kỳ và Armenia. Cuốn tiểu thuyết đã được Viking xuất bản tại Mỹ từ 18/1 nhưng chỉ mới tiêu thụ được ở một con số khiêm tốn – 3.000 bản.
Sinh ra ở Strasbourg, Pháp năm 1971, Shafak từng sống ở Madrid (Tây Ban Nha) trước khi đến định cư tại Thổ Nhĩ Kỳ. Nhà văn vừa sinh con đầu lòng hồi năm ngoái và kể từ khi sinh con đến nay, cô vẫn thấy khó khăn khi quay lại với những trang viết.
“Sau khi có em bé, tôi nghỉ viết mất một thời gian. Tiểu thuyết là một thể loại rất ích kỷ. Nó đòi hỏi tiểu thuyết gia cũng phải ích kỷ, coi mình là trung tâm. Bạn phải sống với những nhân vật mình sáng tạo ra. Nhưng khi phải chăm sóc em bé, bạn không thể làm được như vật nữa”.
Cuốn tiểu thuyết tiếp theo của nhà văn, mới chỉ được bắt đầu, nhưng sẽ đi theo một hướng khác. “Nó sẽ không đụng đến chính trị. Tôi nghĩ, nó sẽ đề cập đến sự thu mình vào một cái kén. Đó là những gì tôi cảm thấy lúc này”, nhà văn nói.
H.T. dịch
(Nguồn: nytimes)
|
