Đời sống văn nghệ
Thứ sáu, 12/01/2007, 09:35

Mô hình mới: ‘sản xuất’ văn chương tập thể Robshaw, Brandon Sáng tác văn học vốn là công việc của các cá nhân đơn lẻ, xuất phát từ những nguồn cảm hứng riêng. Nhưng nay tại Anh đã xuất hiện những công ty chuyên “sản xuất” trước phần xương cốt như cốt truyện, nhân vật rồi đặt hàng cho các nhà văn đắp da đắp thịt vào để hoàn thiện tác phẩm. Công nghệ này liệu có biến tác giả thành những chiếc máy viết chuyên nghiệp? Điều gì sẽ xảy ra nếu tồn tại những công ty sản xuất tiểu thuyết bằng cả một hội đồng? Một hội đồng chuyên sâu về một thể loại tiểu thuyết, hướng tới một đối tượng độc giả nhất định, vẽ ra cụ thể đến tận chi tiết, đối thoại rồi thuê các nhà văn làm những việc vặt vãnh còn lại. Và khâu cuối cùng là bán “thành phẩm” cho các nhà xuất bản. Đã có một công ty như thế xuất hiện, tên là Working Partners. Những người ngoài ngành công nghiệp xuất bản có thể chưa nghe đến tên nó nhưng nếu gia đình bạn có con nhỏ, ắt hẳn trên tủ sách nhà bạn đã có những cuốn “made in Working Partners”, ví như series hơn 100 cuốn Animal Ark - loạt sách đã bán ra được hơn 15 triệu bản trên toàn thế giới; hoặc bộ Rainbow Magic (với hơn 5 triệu bản đã tiêu thụ và vẫn tiếp tục được phát hành)… Ngoài một dấu hiệu nhỏ, kín đáo khẳng định tác quyền đối với cuốn sách, không có bất cứ dòng chữ nào khác đề cập đến sự liên quan của Working Partners tới các thành phẩm được tiêu thụ trên thị trường. Những đầu sách này do các nhà xuất bản thiếu nhi danh tiếng mua bản quyền như Bloomsbury, HarperCollins, Macmillan, Orchard, Oxford, Puffin và Scholastic. Họ đã phải xâu xé nhau mới có được bản thảo. Bọn trẻ rất thích đọc những series truyện đó và chúng được phát hành với số lượng lớn ở cả hai bờ Đại Tây Dương. Nhà văn xếp hàng nộp bản thảo cho "Công ty". Ảnh minh họa. Liệu chiến lược này có thành công với những tác phẩm dành cho người lớn? Đấy cũng là điều mà Working Partners hướng đến. Năm 2006, Working Partners 2 được thành lập với mục tiêu tấn công thị trường sách dành cho người lớn. Tác phẩm đầu tay của họ - một tiểu thuyết dành cho các bà, các cô - đã được bán cho một nhà xuất bản hàng đầu ở Anh và sẽ trống giong cờ mở phát hành vào cuối năm nay (vai trò “sản xuất” của Working Partners vẫn sẽ không được đề cập đến). Phản ứng dễ nhận thấy của nhiều người sẽ là những lo ngại về công nghệ sáng tác tai hại này. Nhưng Charles Nettleton, giám đốc điều hành Working Partners 2, nói: “Rất nhiều loại hình giải trí khác cũng đã ra đời theo cách đó, ví như phim hoặc truyền hình sitcom. Chẳng ai nghĩ việc một nhóm tác giả cùng làm việc trên một kịch bản phim là tai hại cả. Vậy thì có gì khác với các tác phẩm văn học chứ?”. Và quá trình sáng tác một tác phẩm văn học theo hình thức này được tiến hành như sau. Bạn được gửi một tài liệu bảo mật trong đó có bản tóm tắt khoảng 5.000 chữ về nhân vật và các chi tiết của cốt truyện. Đó là 5.000 chữ cô đọng nhất định hướng cho một bản thảo khoảng 20.000 chữ sẽ hình thành trong tương lai. Không được để trống bất cứ chi tiết nào. Là một nhà văn, ở đây, bạn không cần quan tâm đến cái gì xảy ra mà phải nghĩ xem, nó xảy ra như thế nào. Bạn sẽ viết mẫu 3 chương. Tất nhiên là bạn không được mời viết một mình. Bạn đang trên đường đua với một số nhà văn khác (tất nhiên, bạn sẽ không bao giờ biết đối thủ của mình là ai và có bao nhiêu người). Nếu những chương bản thảo đầu tiên của bạn được Working Partners chấp nhận, bạn sẽ được đề nghị sửa lại văn bản đó (cũng lại không viết một mình, nhưng lần này số đối thủ chắc chắn sẽ ít hơn). Khi nhận lại 3 chương bản thảo, bạn đồng thời nhận được những phản hồi hết sức chi tiết và hữu ích. Người ta sẽ đề nghị bạn sửa chữa từ những vấn đề lớn như làm thế nào để nhân vật nọ gây được nhiều thiện cảm hơn với độc giả, tới những nhận xét cỏn con như: “Có quá nhiều chữ ‘g’ trong câu này”. Bên cạnh những lời phê bình sẽ có những câu động viên nhiệt tình cho những đoạn văn viết tốt. Đó là những gì các nhà văn cần, thậm chí, hơn cả tiền bạc. Nhưng tất nhiên, bạn còn nhận được cả thù lao: Nếu bản thảo của bạn lọt được vào vòng cuối, bạn sẽ nhận được một khoản tạm ứng khiêm tốn để triển khai tiếp cuốn sách kèm theo một tỷ lệ phần trăm nho nhỏ từ tiền nhuận bút do các nhà xuất bản trả. Còn được ký hợp đồng nghĩa là bạn đã ký vào bản cam kết sẽ có một năm cật lực viết và viết: cứ 3 tháng lại phải “đẻ ra” 20.000 chữ. Liệu có gì bức bối khi cứ phải viết theo chỉ dẫn của người khác? Rõ ràng là có - bạn không được để câu chuyện đi chệch khỏi đường lối đã được vạch ra từ trước. Bạn không thể đưa thêm nhân vật vào nếu nó không có trong bản tóm tắt. Nhưng mặt khác, viết dưới sức ép, nghịch lý thay, cũng tạo nên cảm giác tự do, được giải phóng: trí tưởng tượng bắt đầu hoạt động bởi đã được cung cấp nguyên liệu sống để viết. Và lúc đó, việc chuyển hóa nó ra trang giấy cũng tương tự như bất cứ công việc sáng tạo nào khác. Bạn có thể cho rằng, công nghệ này chỉ thích hợp với các tác phẩm dành cho trẻ em còn tiểu thuyết dành cho người lớn cần những nguồn cảm hứng mãnh liệt hơn. Charles Nettleton thừa nhận: “Khả năng sản xuất những bộ truyện dài dành cho người lớn tỏ ra không mấy hiệu quả. Chúng tôi định hướng tới những loại truyện ngắn hơi hơn - 3 hoặc 4 tập gì đó là vừa. Và là dù văn học thiếu nhi hay văn học người lớn đi nữa thì mục tiêu của chúng tôi vẫn là tạo ra những tác phẩm hấp dẫn”. Nếu công nghệ sản xuất của Working Partners chỉ đẻ ra những tác phẩm khiến biên tập viên các nhà xuất bản không chấp nhận nổi, họ sẽ không có một tý cơ hội nào để tồn tại. Yếu tố góp phần quyết định thành công của Working Partners là ở chỗ: ông chủ xuất bản tin vào dự án của họ. Điều này góp phần giải thích cho sự xuất hiện của những mô hình sáng tác bắt chước Working Partners. Chris Snowdon, giám đốc điều hành công ty, cho biết: "Hiện tại, đã có 2 công ty ở Mỹ hoạt động tương tự như chúng tôi. Còn ở đây, chúng tôi là duy nhất. Và rõ ràng là những gì chúng tôi làm được không hề đơn giản. Bạn không thể chỉ nói: “Nào chúng ta hãy cùng nghĩ ra ý tưởng cho những cuốn tiểu thuyết ăn khách”. Việc này đòi hỏi rất nhiều tài năng”. Dù thích hay không thì đây rất có thể là mô hình của ngành thương mại văn chương trong tương lai. Nó đồng thanh tương ứng với xu hướng chuyên nghiệp hóa công việc viết lách đang diễn ra mạnh mẽ, bằng chứng là các trường dạy viết văn đang mọc lên như nấm khắp nơi. Và liệu có gì sai trái không khi công nghệ này có thể tạo ra những món ăn mà công chúng yêu thích. Working Partners không hạ thấp hay làm sai lệch thị hiếu của độc giả, họ chỉ cung cấp những đầu sách ăn khách và được viết một cách kỹ lưỡng thôi. Thanh Huyền dịch (Nguồn: The Independent)

Các bài khác: García Marquez và Vargas Llosa sẽ hết hận thù - Hà Linh (11/01/2007) Nhiều sâu - Võ Quyền (11/01/2007) Viết sách để vượt qua nỗi đau mất con - Thanh Huyền (08/01/2007) Số phận hẩm hiu của những cuốn sách kinh điển - Rein, Lisa (04/01/2007) 5 nhà văn kiếm tiền giỏi nhất năm 2006 - Thanh Huyền (02/01/2007) Đường tình đau khổ của nhà văn Aleksei Tolstoy (30/12/2006) Hoạt động viết, xuất bản hồi ký có thể bị điều chỉnh - Lam Điền (27/12/2006) Ba lần tôi đọc 'Nghìn lẻ một đêm' - Pamuk, Orhan (27/12/2006) Nadine Gordimer và những rủi ro với cuốn tiểu sử - Donadio, Rachel (25/12/2006) Sách ngoại văn giảm giá mạnh - Thoại Hà (23/12/2006) Sóng gió quanh cuốn hồi ký ‘Nếu tôi giết vợ’ - Hà Linh (22/12/2006) Triển lãm về các nhà văn tại nội chiến Tây Ban Nha - H.T. (21/12/2006) Nơi yên nghỉ của các nhà văn lớn - Sarna, Navtej (20/12/2006) Bê bối và tai tiếng trên văn đàn thế giới 2006 - H.T. (18/12/2006) Blitcon hay những kẻ thống trị văn đàn Anh - Sardar, Ziauddin (15/12/2006)