|
Bức thư của Gunter Grass và nỗi đau hậu chiến
Từ khi sự thật về quá khứ của Gunter Grass được tiết lộ, ông nhận được nhiều lời yêu cầu trao trả lại vinh quang, danh hiệu từng giành được trong đời. Cựu tống thống Ba Lan đòi ông khước từ tư cách công dân. Viện hàn lâm Thuỵ Điển được đề nghị tước giải Nobel dành cho nhà văn năm 1999. Thêm một câu chuyện “trao đi - đòi lại” như thế vừa dày vò nhà văn.
Đại học Netanya là một trung tâm đào tạo lý tưởng tại Israel. Với khuôn viên ngập cỏ xanh được điểm tô bằng bằng những công trình điêu khắc hiện đại và hệ thống sân tennis, trường có khoảng 3.700 sinh viên với mức học phí cao gấp 3 lần so với các đại học công lập. Hàng năm, Netanya trao tặng danh hiệu Tiến sĩ danh dự cho một số nhân vật nổi tiếng. Mikhail Gorbachev, Larry King là những người từng nhận được danh hiệu này.
 |
| Nhà văn Gunter Grass. |
Năm ngoái, người vinh dự được Netanya lựa chọn là nhà văn người Đức Gunter Grass. Người đưa ra ý tưởng này là Yitzchak Mayer, cố vấn của trường, cựu đại sứ Israel tại Thuỵ Sĩ. Grass rất vui mừng nhưng vì lý do sức khoẻ, nhà văn cho biết ông không thể đến Netanya ngay được. Một chương trình chuẩn bị cho sự kiện này đã được phía nhà trường lên kế hoạch với 3 bước: Đầu tiên, một buổi lễ nhỏ sẽ tổ chức ở Netanya - lúc đó, Grass không nhất thiết phải có mặt. Tiếp đó sẽ là một buổi lễ lớn hơn tại Berlin, dự kiến có sự tham dự của Tổng thống hoặc Thủ tướng Đức. Và cuối cùng, họ sẽ cùng nhau lên lịch để Grass đến thăm Netanya.
Đầu mùa hè vừa qua, Mayer cùng Tiến sĩ David Altman, phó hiệu trưởng nhà trường đã bay sang Đức để gặp Grass. Nhà văn lúc này, đã hồi phục và dù rất hào hứng với những trận túc cầu World Cup nhưng vẫn dành thời gian để tiếp đón hai vị khách quý.
Họ nói chuyện trong suốt hai giờ liền. Nhà văn có vẻ rất thoải mái. Ông vừa đọc xong bản in cuốn sách mới của mình và đang bận vẽ tranh.
2 tuần sau cuộc gặp gỡ, Grass tiết lộ bí mật gây sốc cho người dân Đức: Vào cuối Thế chiến II, nhà văn đã phục vụ trong một đơn vị chiến đấu của lực lượng SS. Ông trải qua khoá huấn luyện sáu tháng và chỉ ra mặt trận có hai tuần. Grass cho biết, lúc đó ông không nhận thức được cuộc chiến tranh do nước Đức phát động là một tội ác nhưng ông cảm thấy mình phải chịu một phần trách nhiệm.
Thú nhận này như một tiếng sét ngang tai với Yitzchak Mayer. Bố và anh trai của Mayer là những người thiệt mạng trong cuộc chiến tranh với người Đức. Điều khiến Mayer cảm thấy bị xúc phạm hơn là tại sao, họ từng có cuộc trò chuyện suốt hai giờ liền, Grass chắc biết rõ bí mật của ông sẽ là một thùng thuốc súng, nhưng ông không hé răng lấy một lời khi đồng ý nhận vinh dự do những người Israel trao tặng.
Với kinh nghiệm của một nhà ngoại giao, Mayer quyết định giữ bình tĩnh và đề nghị Grass nên giải thích bằng một bức thư gửi tới trường và sau đó có thể đăng tải công khai trên báo chí. Nhà văn ngập ngừng một lúc rồi đồng ý. Bức thư được viết bằng tiếng Đức và gửi qua email. Mayer yêu cầu một bản photo có chữ ký của nhà văn.
Đó là những dòng chữ rất xúc động. Mayer tin rằng, bức thư của Grass rất có ý nghĩa với tất cả người dân Israel cũng như người Do Thái khắp mọi nơi. Grass không yêu cầu được tha thứ. Ông dành khoảng trống cho người đọc cân nhắc về hoàn cảnh chính xác đưa ông trở thành một lính chiến cho lực lượng SS, nhưng ông thẳng thắn nhận trách nhiệm của mình và nhấn mạnh: từ đây cho đến cuối cuộc đời, ông sẽ mang một dấu ấn của Cain.
Bức thư của Grass đã chứng tỏ tư cách của một nhà văn lớn và phẩm chất của một con người cao nhã. Giáo sư Zvi Arad - hiệu trưởng trường Netanya - phúc đáp: "Đoạn kết của bức thư, khi ngài nói rằng, hai chữ SS sẽ gắn lên trán ngài như một dấu ấn của Cain, tôi đã vô cùng xúc động và choáng váng. Cain giết anh trai của mình là Abel. Dấn ấn mà Chúa khắc lên trán Cain mang ý nghĩa, dù Cain có phạm phải tội ác chống lại loài người, Chúa không bắt Cain đền mạng. Người nói với anh ta: Bất cứ ai giết Cain sẽ chịu sự trừng trị gấp 7 lần mà Chúa dành cho Cain”. Trường hợp của ngài rất khác. Tôi không lấy làm giận ngài, bởi những hành động của ngài trong khoảng thời gian đó trong cuộc đời là do lỗi lầm khủng khiếp của tuổi trẻ, do thiếu tầm nhìn, thiếu thông tin và do bị tẩy não dưới đế chế Đức quốc xã.
 |
| Cuốn hồi ký của Grass. |
Arad cũng rất cân nhắc khi lựa chọn câu chữ, trong bản nháp bức thư gửi cho nhà văn, ông viết: những hoạt động của Grass từ sau chiến tranh đã “chuộc lỗi” cho sai lầm ông phạm phải từ những ngày còn trẻ.
Arad là một trong những người Israel khuyến khích đẩy mạnh những mối quan hệ văn hoá giữa Israel và Đức. Sau tiết lộ của Grass, ông vẫn bày tỏ lòng kính trọng với Grass như với một nghệ sĩ lớn, một nhà văn vĩ đại, một trí thức uyên bác.
Ông hy vọng nhận được sự thông cảm của nhà văn về danh vị Tiến sẽ danh dự: “Lúc này, chúng tôi phải hoãn lại việc trao danh dự này cho ngài và có thể, cùng với thời gian, chúng tôi sẽ xem xét lại vấn đề này”.
Sau đây là bức thư của Gunter Grass:
Gửi Ngài Mayer đáng kính,
Khi Ngài cùng với tiến sĩ David Altman đến thăm tôi tại Behlendorf, cuốn sách Peeling the Onion của tôi chưa được xuất bản, nhưng từ đó đến nay, ngài đã đọc hết những trang viết thanh toán với quá khứ của tôi. Đây là một nỗ lực dùng văn chương để kết nối với tuổi trẻ của một con người lớn lên trong môi trường ý thức hệ và sự tuyên truyền của Đức quốc xã nhưng ngay từ những ngày mải miết suy tính về tương lai, đã ôm giấc mộng trở thành một hoạ sĩ. Bị bức mành ý thức hệ che lấp, tôi đã không nhận thức một cách đầy đủ sự tồn tại của những bất công, thậm chí ngay cả khi nó diễn ra ngay trước mắt, xung quanh gia đình tôi. Chỉ là một chàng trai mới lớn, tôi đã không hề băn khoăn mà thay vào đó là tin tưởng một cách chắc chắn vào tính công bằng của cuộc chiến tranh mà người Đức phát động, cho đến ngày nó phải đầu hàng không điều kiện. Từ đó, tôi đi theo con đường mà hàng trăm nghìn người ở lứa tuổi tôi lúc đó đã đi qua. Trở thành thành viên Đoàn thanh niên Hitler (Hitler Youth) ở tuổi 15, tôi làm phụ tá cho lực lượng không quân, và với một tâm thế đầy nhiệt tình sau những thắng lợi đầu tiên ở giai đoạn đầu của cuộc chiến, tôi tình nguyện xung phong vào hạm đội tàu ngầm Đức. Mùa thu năm 1944, cũng như những người sinh năm 1927, tôi được lệnh nhập ngũ và nhanh chóng nhận ra rằng, mình không được gọi vào hạm đội tàu ngầm mà được tuyển vào một binh đoàn lính mới trong lực lượng Waffen SS.
Do ngu dại và không nhận thức được những tội ác mà mình phạm phải, tôi đã ngưỡng mộ Waffen SS như một lực lượng tinh nhuệ. Những cảm nhận đó vẫn được giữ nguyên vẹn sau khoá huấn luyện cơ bản. Nhiệm vụ của tôi trên mặt trận, tại Lausitz, nơi diễn ra cuộc chiến đấu vì Berlin chỉ diễn ra trong hai tuần. Đơn vị SS của tôi chỉ còn một nhóm nhỏ sống sót. Tôi nhận ra mình giữa một đám người đủ các thành phần, và như một chương trong cuốn sách đã kể, tôi bắt đầu thấy sợ. Vài ngày sau thất bại tại mặt trận Oder-Neisse và những cuộc tấn công lớn của quân đội Liên Xô, tôi bị thương nhẹ và phải chứng kiến những ngày tháng còn lại của chiến tranh trong một bệnh viện quân sự ở Marienbad. Từ đây, tôi được chuyển đến một trại giam của Mỹ.
Bắt đầu từ đây và những năm tháng về sau, tôi mới từ từ nhận thức được quy mô tội ác mà người Đức chúng tôi đã thực hiện. Một cảm nhận mà đến giờ tôi vẫn không thể hiểu được và không thể vượt qua nổi. Đồng thời, ở tuổi 18, ban đầu, tôi đã mất niềm tin, ngay cả vào những sự thật hiển nhiên.
Bản năng tồn tại và khát khao trở thành một hoạ sĩ ngự trị ở vị trí đầu tiên trên con đường nhận thức sự thật của tôi. Dần dà, tôi bắt đầu lĩnh hội được những bài học từ trong những năm tháng tuổi trẻ. Con đường tìm đến với nghệ thuật đã dắt dẫn tôi tới địa hạt văn chương, rồi tôi bỗng nhiên trở thành người của công chúng sau khi cuốn tiểu thuyết Cái trống thiếc được xuất bản. Tôi đã kiên định áp dụng những bài học quá khứ của mình bằng cách trở thành một công dân đầy tâm huyết.
Tôi đã không thể và không muốn chấp nhận một người từng là tác giả của bộ luật thanh trừng người Do Thái - Hans Globke - trở thành viên chức cao cấp của chính phủ dưới thời thủ tướng Konrad Adenauer. Tôi cũng không thể và không muốn chấp nhận Kurt Georg Kiesinger - người từng giữ vị trí cao trong lực lượng Đức quốc xã trở thành Thủ tướng Đức. Thời gian đầu, tôi đã công khai phát biểu thể hiện thái độ ủng hộ thoả thuận về đường biên Oder-Neisse bất chất sự thua thiệt của đất nước cũng như số phận những người thân của tôi bởi đó là cách duy nhất để xây lại nhịp cầu giữa Đức và Ba Lan. Sự tham gia của tôi vào các sự kiện chính trị, ủng hộ cho nền dân chủ không chỉ nảy sinh ra những mối kình địch mà có cả thái độ chống đối, đến nay nó vẫn tồn tại như một bằng chứng chống lại tôi trên báo chí.
Có một chi tiết trong cuốn sách, một sự thật mà tôi giấu kín cho tới khi sách được phát hành, đó là vào cuối cuộc chiến tranh, tôi đã phục vụ vài tuần, dù là không mong muốn, cho một đơn vị của lực lượng Waffen SS. Sự thật này đã trở thành gánh nặng cho tôi suốt hàng thập kỷ. Càng hiểu rõ tội ác của Waffen SS, tôi càng cảm thấy nhục nhã khi mình là một thành viên của lực lượng này…
Chỉ khi tôi vượt qua được sự hoài nghi về thể loại tiểu sử, chỉ khi tôi nghĩ ra được cách diễn đạt “peeling the onion”, bóc từng lớp một, tôi mới tìm được ngôn từ để biểu hiện sự thật này trong một bối cảnh rộng hơn, một sự thật dù chỉ diễn ra trong thời gian ngắn ngủi nhưng đã ảnh hưởng rất lớn đến cuộc đời tôi. Tôi đã kể tất cả trong cuốn sách này rồi, chắng còn lại điều gì nữa.
Tôi biết, thưa Ngài Mayer, nỗi đau mà khái niệm SS, biểu tượng SS gợi nhớ lại trong ký ức của rất nhiều những người dân Israel. Và rõ ràng là tôi phải nhận thấy rằng, quá khứ liên quan đến SS sẽ là một dấu ấn của Cain dính liền với tôi từ nay cho đến cuối cuộc đời. Vì như thế, tất cả những gì tôi có thể làm là tự hỏi liệu cả quãng đời đã thay đổi rất nhiều kể từ tuổi 17, liệu sự hoạt động tích cực của tôi trong vai trò của một nhà văn, một nghệ sĩ, một công dân dành cho đất nước có được nhìn nhận như một đối trọng, bù đắp lỗi lầm không.
(Nguồn: Tổng hợp)
|
