|
Vì sao Pamuk chưa làm hài lòng người Thổ?
Elif Shafak, nhà văn chung số phận với Orhan Pamuk: bị cáo buộc tội sỉ nhục quốc thể và được xử trắng án, khẳng định, không có gì phải ngạc nhiên khi tại Thổ Nhĩ Kỳ, cả niềm vui lẫn sự tức giận song hành đón chào Nobel Văn học. Bởi với quốc gia này, thiên chức của nhà tiểu thuyết không chỉ là mang đến những trang văn.
Khi giải Nobel được công bố, văn đàn thế giới và dư luận chia làm 2 phe. Niềm tự hào và sự chỉ trích đồng thời xuất hiện. Dù đã mang về Nobel Văn học nhưng Pamuk cũng không bao giờ làm tròn trách nhiệm mà xã hội Thổ Nhĩ Kỳ đặt ra đối với một nhà văn. Với tâm nguyện cống hiến cả cuộc đời mình cho văn chương, Pamuk dường như chìm đắm trong thế giới tưởng tượng do ông sáng tạo nên hơn là tỉnh táo với cuộc đời thực bên ngoài.
 |
| Elif Shafak - tác giả bài viết. |
Kể từ cuối thế kỷ 19, xã hội Thổ Nhĩ Kỳ đã gồng mình vào một nhịp sống vội vã. Adullah Cevdet, nhà tư tưởng cấp tiến cuối đế chế Ottoman, từng băn khoăn một cách tuyệt vọng: “Phải mất bao lâu, phương Tây mới thiết lập được nền văn minh như bây giờ? Có lẽ là 400 năm. Chúng ta có đủ kiên nhẫn để bước đi với một khoảng thời gian dài như thế không?”. Cuối cùng ông kết luận, để bắt nhịp được với sự phát triển xã hội phương Tây, Thổ Nhĩ Kỳ cần thu hẹp thời gian bằng cách tăng tốc. Và giới trí thức là những người có nhiệm vụ tạo những cú hích đột biến cho bánh xe lịch sử quay nhanh, tiết kiệm thời gian, tiến hành quá trình Tây hoá. Không thể đi ra ngoài thiên chức ấy, các nhà văn Thổ Nhĩ Kỳ phải là những người có trách nhiệm đi đầu trong việc kiến tạo xã hội Thổ Nhĩ Kỳ trong thời đại phát triển mới.
Cùng với sự thiết lập một nhà nước Thổ hiện đại và thế tục, chức năng của văn học càng nặng nề hơn bao giờ hết. Tầng lớp tinh hoa này của xã hội phải có nhiệm vụ miêu tả bộ mặt chính quyền mới trong công cuộc chuyển đổi từ nền văn minh phương Đông sang nền văn minh phương Tây đồng thời xây dựng nền văn hoá trở thành nền tảng của nhà nước Thổ Nhĩ Kỳ hiện đại. Quá trình hiện đại hoá và thế tục hoá được coi là sự đoạn tuyệt hoàn toàn với quá khứ, nghi ngờ tất cả những gì có dính líu đến tàn dư của đế chế Ottoman. Những tinh hoa của xã hội Thổ Nhĩ Kỳ chỉ có mỗt một nhiệm vụ là nhìn về phía trước và sẵn sàng đuối kịp phương Tây trong một khoảng thời gian tiết kiệm nhất.
 |
| Nhà văn Orhan Pamuk. |
Chính vì vậy, khác với thơ ca, tiểu thuyết - một thể loại mới, hiện đại, rất phương Tây - nhanh chóng giành được vị trí độc tôn trong đời sống tinh thần của Thổ Nhĩ Kỳ. Không ai còn nghi ngờ gì về vai trò và sự trọng vọng mà xã hội giành cho các nhà tiểu thuyết. Anh ta, trước hết là một người của công chúng. Nhà tiểu thuyết được coi là "độc giả chi phụ mẫu" - cha mẹ của người đọc. Nhưng anh ta cũng được yêu, bị ghét, được coi trọng và bị rẻ khinh. Đó là một xã hội mà độc giả bị định hướng bởi bản thân nhà văn chứ không phải bởi những trang viết của anh ta.
Orhan Pamuk đã nỗ lực chống lại thói quen này trong suốt rất nhiều năm.Ông viết bằng tất cả nhiệt huyết và quyết tâm để chứng thực, quảng bá và mang nền tiểu thuyết Thổ Nhĩ Kỳ đến với thế giới. Nhưng cũng như những cuốn sách của mình, Pamuk hầu như luôn giữ một khoảng cách không thế với tới đối với độc giả. Nếu ông có là một loại “cha mẹ độc giả” đi chăng nữa ông cũng chỉ là ông bố cách xa, bị trí tưởng tượng của mình quyến rũ hơn là bị dân tộc níu kéo. Đó có lẽ là nguyên nhân khiến cho vài “người con” - độc giả nổi xung chống lại người cha tinh thần của mình.
Là một nữ nhà văn Thổ Nhĩ Kỳ, trong khi dư luận vẫn xôn xao bàn tán về những ẩn ý của những người trao giải, tôi cảm thấy sung sướng, tự hào và lạc quan. Nobel Văn học không chỉ là niềm tự hào của riêng Pamuk mà cho cả sự lớn mạnh của nền văn học Thổ Nhĩ Kỳ. Đó là một dấu hiệu cho thấy văn học Thổ có thể tạo ra những đóng góp lớn như thế nào cho nền văn hoá thế giới một khi nó vượt khỏi biên giới quốc gia và thoát khỏi cuộc chiến với các nhà dân tộc chủ nghĩa.
H.T. dịch
(Nguồn: The Guardian)
|
