|
Nobel Văn học thường trao cho ‘người lạ’
Hà Linh
Ernest Hemingway, Gabriel Garcia Marquez và Jean-Paul Sartre là những nhà văn đã tạo được danh tiếng lừng lẫy trước khi đoạt giải Nobel, nhưng trong lịch sử 104 năm của giải thưởng này, Viện Hàn lâm Thuỵ Điển gồm 18 thành viên cũng không ngần ngại trao giải cho những người mà hầu như đông đảo độc giả chưa biết mặt biết tên.
Trước thềm Nobel Văn học 2006, như thường lệ, những ý kiến ì xèo về về tính chất màu mè của giải thưởng, về những thiên kiến chính trị và sự kém thẩm mỹ của Viện hàn lâm lại được dịp dấy lên.
Robert McCrum, cây bút phê bình của tạp chí The Observer, đồng tác giả của The Story of English coi danh sách những nhà văn từng đoạt giải Nobel là một “danh sách thập cẩm”.
"Người thì chẳng ai biết đến, người lại rất nổi tiếng. Người thì rất vĩ đại, người thì chẳng mấy xứng đáng”, ông nói.
Người giành chiến thắng năm nay chắc chắn sẽ tạc tên mình vào trí nhớ của cả thể giới, kèm theo đó là sự bùng phát trong doanh số tiêu thụ các tác phẩm từng sáng tác. Nobel Văn học 2006 cũng sẽ được nhận một tấm séc trị giá 1,4 triệu USD, huy chương vàng, một tấm bằng chứng nhận cùng lời mời tham dự bữa tiệc xa xỉ tại Stockholm vào 10/12 – kỷ niệm ngày mất của nhà sáng lập giải thưởng Alfred Nobel.
Các nhà phê bình cho rằng, sự lựa chọn của Viện hàn lâm cũng khó nắm bắt như chính bài bình luận phức tạp mà Viện này công bố trong lễ trao giải.
 |
| Elfriede Jelinek - nhà văn chịu nhiều búa rìu dư luận nhất khi đoạt giải Nobel. |
Năm 2004, nhà văn Áo Elfriede Jelinek đã được trao giải cho cái mà Viện hàn lâm gọi là “dòng suối đầy nhạc tính của giọng và phản giọng trong các tiểu thuyết và những vở kịch – những tác phẩm mà bằng lòng nhiệt huyết phi thường của ngôn từ đã hé lộ sự phi lý của những khuôn sáo xã hội và sức mạnh nô dịch của nó”.
Nhưng các nhà phê bình lại cho rằng, những tác phẩm của bà vốn nổi tiếng với cách miêu tả trực diện về sex và những xung đột giới tính không thích hợp để tôn vinh tại giải Nobel. Một năm sau, viện sĩ Knut Ahnlund xin rút khỏi Viện hàn lâm với lý do, giải thưởng dành cho Jelinek đã tàn phá danh tiếng của Viện.
Danh vị Viện sĩ Viện Hàn lâm Thuỵ Điển tồn tại suốt đời. Trước đó, năm 1989, 2 viện sĩ khác là Kerstin Ekman và Lars Gyllensten cũng đã rũ áo ra đi để phản đối thái độ “nhắm mắt làm ngơ” của Viện trước án tử hình dành cho tiểu thuyết gia Salman Rushdie.
Năm 2005, giải thưởng được trao cho nhà viết kịch người Anh Harold Pinter – một người kịch liệt chống đối chính sách ngoại giao của Mỹ.
Trước những ý kiến coi việc trao giải cho Pinter mang màu sắc chính trị, Horace Engdahl, thư ký Viện hàn lâm từng biện giải: “Bất cứ một kẻ ngốc nào cũng có thể phát biểu rằng Pinter được trao giải nhờ ông có thái độ tích cực đả phá nước Mỹ. Nhưng liệu có mấy ai viết được một bài đánh giá chính xác về những đóng góp của ông với tư cách là một nhà viết kịch?”.
Có hay không những thiên kiến chính trị trong các quyết định trao giải là điều khó chứng minh, nhưng chắc chắn là Viện hàn lâm dành nhiều ưu ái cho những nhà văn ít nổi tiếng hơn là tác giả của những đầu sách best-seller trên toàn thế giới. Ngoài giới văn chương, không nhiều người biết đến những Cao Hành Kiện của Trung Quốc, Wislawa Szymborska của Ba Lan hoặc Kenzaburo Oe của Nhật Bản.
Gert Fylking, phóng viên đài phát thanh Thuỵ Điển suốt một thập kỷ qua đã kiên trì chế nhạo Viện Hàn lâm bằng cách xuất hiện tại lễ công bố và gào lên ầm ĩ - “Cuối cùng thì” - khi Engdahl bắt đầu đọc tên người chiến thắng. Một năm, Fylking không được mời dự họp báo, thế là năm sau, ông cải trang để tiếp tục xuất hiện và la hét.
“Vấn đề là, tại thời điểm giải thưởng được công bố, 99% số người đoạt giải hoàn toàn là những kẻ vô danh đối với đại chúng”, Fylking nói.
Nhưng Andersson, nhà phê bình văn học của nhật báo Aftonbladet không nghĩ những người được trao giải trong các năm gần đây là hoàn toàn vô danh.
"Tôi nghĩ, sẽ thú vị hơn khi Viện trao giải cho một nhà văn còn chưa thực sự nổi tiếng”. Theo ông, quyết định trao giải cho Jelinek là một “sự lựa chọn dũng cảm”.
Đối với một số nhà văn, Nobel Văn học chỉ như một đốm sáng trên con đường sự nghiệp vốn luôn luôn rạng rỡ của họ.
"Có những nhà văn đã góp phần làm cho bản thân giải Nobel thêm giá trị như Thomas Mann, William Butler Yeats, Faulkner, Eugenio Montale. Giải thưởng dành cho họ là không có gì phải bàn cãi. Cũng có những nhà văn được giải nhưng tác phẩm của họ hầu như không được ai biết đến ngoài những độc giả bản xứ. Đó là sự khác nhau giữa những nhà văn cùng được Nobel tôn vinh”, Michael Gorra, giáo sư tiếng Anh tại Đại học Smith College ở Northampton, Massachusetts nói.
Có 5 ứng viên được chọn vào chung khảo từ hàng trăm đề cử gửi đến Viện hàn lâm nhưng ngoại trừ người chiến thắng, tên tuổi 4 ứng viên còn lại sẽ được giữ bí mật cho đến 50 năm sau.
Danh sách các nhà văn đoạt giải Nobel từ năm 1990 đến nay:
- 2005: Harold Pinter, Anh
- 2004: Elfriede Jelinek, Áo
- 2003: J.M. Coetzee, Nam Phi
- 2002: Imre Kertesz, Hungary
- 2001: V.S. Naipaul, Trinidad
- 2000: Gao Xingjian, Trung Quốc
- 1999: Guenter Grass, Đức
- 1998: Jose Saramago, Bồ Đào Nha.
- 1997: Dario Fo, Italy.
- 1996: Wislawa Szymborska, Ba Lan
- 1995: Seamus Heaney, Ireland
- 1994: Kenzaburo Oe, Nhật
- 1993: Toni Morrison, Mỹ
- 1992: Derek Walcott, St. Lucia
- 1991: Nadine Gordimer, Nam Phi
- 1990: Octavio Paz, Mexico.
(Nguồn: AP)
|
