Đời sống văn nghệ
Thứ năm, 21/09/2006, 08:58

'Bóc vỏ hành' - nhiều lớp vỏ nhưng không có lõi Daniel Johnson Tự truyện của Grass. Ảnh: AFP. Tự truyện “Bóc vỏ hành” (Peeling Onions) của Guenter Grass phát hành ngày 16/8, khi dư luận đang nóng lên vì tiết lộ gây sốc của nhà văn. Trước chất vấn của dư luận về sự thật rằng ông từng phục vụ cho Đức quốc xã, nhà văn cho biết, câu trả lời nằm trong cuốn sách vừa ra mắt. Dưới đây là ý kiến của nhà báo Daniel Johnson của tờ Telegraph (Anh) về “Bóc vỏ hành”. Hiếm có cuốn sách viết bằng tiếng Đức nào lại gây xôn xao trong môi trường mà hầu như người ta chỉ biết sử dụng mỗi tiếng Anh đến vậy. Càng hiếm hơn khi nó xôn xao ngay từ khi chưa xuất bản. Nhưng với tự truyện Bóc vỏ hành, Günter Grass đã đạt được cả hai sự hiếm có nói trên, chỉ bằng một thủ thuật đơn giản: thú nhận mình là một thành viên Waffen-SS từ hồi 17 tuổi. Grass, thiên tài trong những trò tự lăng xê, biết rõ mình đã thả bom loại gì. Tuy nhiên, dường như nhà xuất bản của ông không có liên quan gì đến trò này. Họ bỏ qua những dấu hiệu cho thấy sẽ có những tiết lộ gây giật gân đến vậy dù đã đầu tư vào cuốn sách. Cũng như những người không đủ kiên nhẫn chờ bản dịch tiếng Anh (dự tính ra mắt vào mùa thu tới), tôi đã đọc nguyên bản tiếng Đức. Dù dày đến 500 trang nhưng dường như cuốn sách vẫn còn chỗ để ngỏ cho những phần tiếp theo. Bởi nó chỉ đề cập đến 2 hoặc 3 thập kỷ đầu trong cuộc đời đến nay đã kéo dài qua 8 thập kỷ của nhà văn. Bóc vỏ hành bắt đầu khi Thế chiến II nổ ra. Nhà văn Guenter Grass. Ảnh: AP. Grass đã mất khá nhiều thời gian để bóc hành - bóc trần những ngày tháng quá khứ của mình. Kết quả là cuốn sách này, và cũng như đặc tính của loại hành, nó khiến người ta rơi nước mắt vì cay hơn là vì xúc động. Những độc giả hâm mộ nhà văn sẽ cảm thấy hứng thú với những trang viết mang tính chất phiêu lưu, với chất giọng thông tục, sầu thảm đặc trưng bên cạnh những dòng hồi tưởng của nhà văn về những công việc ông từng kinh qua, những trang viết tiết lộ nguyên mẫu cũng như một số bối cảnh trong các cuốn tiểu thuyết của ông. Xét từ góc độ là một sự thanh toán sòng phẳng với lương tâm về quá khứ, Bóc vỏ hành là cuốn sách thất bại. Là một nhà văn từng giành được danh tiếng nhờ những bản cáo trạng buộc tội các thế hệ người Đức trước đây đã không dám đương đầu với trách nhiệm của mình trong thế chiến, nhưng qua cuốn sách này, Grass tỏ ra không mấy ý thức rõ về sự thiếu trung thực của mình khi giấu nhẹm đi sự thật đáng xấu hổ kia. Tin liên quan: Guenther Grass từng phục vụ Đức quốc xã Cựu tổng thống Ba Lan làm căng với Guenter Grass Guenter Grass: ‘Tôi không có lỗi’ Dù luôn luôn cật vấn những tháng ngày tuổi trẻ của mình bằng một giọng điệu có phần hơi thái quá, ông già Grass dường như vẫn tìm mọi cách để né tránh sự thật tồi tệ. Bằng cách trần thuật từ ngôi thứ ba, ông tạo ra khoảng cách nhất định giữa mình với một cái tôi từng phục vụ cho Đức Quốc xã - một củ hành có nhiều lớp vỏ nhưng không có lõi1. Có một câu chuyện diễn ra tại trại tù binh được nhà văn kể đi kể lại nhiều lần trong cuốn sách. Theo Grass, tại đây, ông đã gặp một người bạn đến từ Bavaria, miền Nam nước Đức. Họ đã cùng nhau làm thơ, chơi xúc xắc và bắt chấy rận cho nhau. Người đàn ông lịch thiệp và tinh thông mọi thứ đó tên là Joseph, sinh ra ở thị trấn Altötting. Niềm tin Thiên chúa giáo trong ông vô cùng vững chãi. Giấc mơ của ông là được học nghiên cứu về thần học. Khi Hồng y Ratzinger trở thành Giáo hoàng Benedict XVI vào năm 2005, Grass đinh ninh rằng giáo hoàng chính là anh bạn Joseph năm xưa của ông. Nhà văn đem chuyện này kể với chị gái, vốn là một người rất thực tế, chị của ông đã gạt đi và cho rằng, nó cũng chỉ giống như những câu chuyện mà ông đã lừa phỉnh mẹ từ hồi còn là một đứa trẻ. Dù đây là sự thật hay hư cấu thì giai thoại này cũng đã giúp ta hiểu về Grass nhiều hơn những gì mà ông định mang đến. Sau khi được giải thoát, Grass tình cờ gặp được một Hội từ thiện Cơ đốc giáo - một trụ sở gần như là duy nhất còn hoạt động trong thời kỳ Đệ tam cộng hoà. Nơi đây đã đem đến cho ông một nơi nương náu, cho ông ăn no mặc ấm và giúp ông nhận ra giấc mơ trở thành một nhà văn của mình. Tuy nhiên, lúc đó Grass vẫn giữ nguyên thái độ chống Cơ đốc như khi còn ở trong lực lượng Đức quốc xã. Cuốn sách cũng kể lại rằng, vì mâu thuẫn với bố mẹ là những người theo đạo Cơ đốc mà nhà văn đã tình nguyện vào lực lượng SS - một tổ chức khủng bố và ngược đãi giáo hội, nhà thờ và những tín đồ Cơ đốc giáo. Quá dài dòng với niềm tự hào ngớ ngẩn vì từng phục vụ trong đội quân diệt chủng tinh nhuệ của Đức quốc xã, Grass cho rằng, như thế là ông đã “giải thích đủ”. Nhưng toàn bộ cuốn sách này chỉ là lời biện hộ lê thê cho một cuộc đời mà đến nay chúng ta có thể gọi là đã thoả hiệp một cách vô vọng với những hành động đạo đức giả. Thanh Huyền lược dịch (Nguồn: Telegraph) [1] Tác giả dùng từ “heart”, đồng nghĩa với “trái tim”.

Các bài khác: Chick lit - thể loại văn học dành cho giới trẻ - Hà Linh (20/09/2006) Nam giới có viết được truyện lãng mạn? - Thanh Huyền (16/09/2006) 'Mẫu thượng ngàn' đoạt giải thưởng Hội nhà văn HN - Lưu Hà (14/09/2006) 'Les Bienveillantes' - ứng viên nặng ký của giải Goncourt '06 - Hà Linh (13/09/2006) Truyện tranh VN - 'sân chơi' còn nhiều khoảng trống - Đỗ Tuấn (11/09/2006) Quá trình Mỹ hoá của nhà văn Ha Jin - Doug Most (09/09/2006) Nhật Chiêu: 'Rừng Nauy chân thật và gợi cảm' - Linh Thoại (08/09/2006) Hè 2006, sách thiếu nhi 'được mùa' - Lưu Hà (07/09/2006) ‘Huynh đệ’ - tác phẩm lớn hay là thứ rác rưởi? - David Barboza (06/09/2006) Nhà văn A.N. Wilson bị chơi khăm - Hà Linh (05/09/2006) Oe Kenzaburo về quê Mạc Ngôn: Câu chuyện từ đường chân trời - Mao Đan Thanh (05/09/2006) Xuân Diệu - Huy Cận và chuyện văn, chuyện đời - Nguyễn Sĩ Đại (01/09/2006) Phát hành trọn bộ ‘Nhật ký Nguyễn Huy Tưởng’ - Lưu Hà (30/08/2006) Hội thảo thơ TP HCM: bước tiếp từ những ngổn ngang - Anh Vân (29/08/2006) Trung Quốc: Những nhà văn 8X 'chưa nở đã tàn' (28/08/2006)