|
'Orhan Pamuk bị ghét ở khắp nơi'
Carolyn Kellogg
Gloria Fisk là giáo sư văn học người Mỹ đang nghiên cứu về sự tiếp nhận sáng tác của Orhan Pamuk tại Thổ Nhĩ Kỳ và trên thế giới. Trong cuộc phỏng vấn dưới đây, bà phát biểu những đánh giá của mình về tiểu thuyết gia đoạt giải Nobel năm 2006.
> Vì sao Pamuk chưa làm hài lòng người Thổ?
- Tác phẩm của Orhan Pamuk tác động đến cách nhìn của bà về Thổ Nhĩ Kỳ như thế nào?
- Tôi đọc The Black Book (Sách đen) cách đây nhiều năm. Cuốn sách tái hiện hình ảnh thực sự sống động về thành phố mà tôi luôn mong được tới thăm. Tôi bắt đầu quan tâm đến văn hóa và nền chính trị Thổ Nhĩ Kỳ. Cuốn tiểu thuyết xuất bản năm 1994 của Pamuk thực sự có nhiều hình ảnh đẹp, nhân vật sống động. Với tôi, đó là một thế giới rất thực và gợi nhiều liên tưởng. Nhưng bây giờ, tôi mới biết, phần lớn độc giả Thổ Nhĩ Kỳ ghét The Black Book và coi đó như là điểm khởi đầu cho sự xuống dốc của nhà văn. Họ coi những độc giả như tôi là những kẻ "bị nhà Đông phương học lừa bịp".
- Ở Thổ Nhĩ Kỳ, Pamuk không phải là nhà văn được hâm mộ ở mọi nơi?
- Ông ấy bị ghét ở khắp nơi.
 |
| Nhà văn Orhan Pamuk. |
- Thật thế sao?
- Tôi cũng nói quá lên một chút. Như thế thì hơi cường điệu. Nhưng phần lớn độc giả Thổ Nhĩ Kỳ thờ ơ với tác phẩm của ông, vì lý do này hay lý do khác.
- Pamuk khiến người Thổ giận dữ khi phát biểu công khai về tội ác diệt chủng đối với người Armenia tại Thổ Nhĩ Kỳ vào giai đoạn 1915 - 1918. Bà nghĩ sao về điều này?
- Ông khiến các nhóm dân tộc chủ nghĩa cực đoan phát điên lên vì điều đó. Điều đã không xảy ra là một cuộc tập hợp ủng hộ ông mà chúng ta có thể hy vọng ở các trí thức và những người cấp tiến...
- ... và những người theo chủ nghĩa thế tục?
- Dứt khoát không. Rất nhiều nhà dân tộc chủ nghĩa cực đoan cũng đồng thời là những người theo chủ nghĩa thế tục. Bởi vì nước cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ cơ bản là thế tục. Bất cứ hiểm họa nào đe dọa đến quốc gia cũng là đe dọa đến chủ nghĩa thế tục. Và bất cứ sự thừa nhận nào về cái chết của hàng triệu người Armenia như một vụ diệt chủng cũng bị coi là mối họa của đất nước. Pamuk đã chọc giận những nhà thế tục chủ nghĩa khi trả lời phỏng vấn một phóng viên nước ngoài về nỗi ô nhục này, dù sự việc đó đã xảy ra vào những năm hình thành nhà nước cộng hòa.
 |
| Orhan Pamuk và con gái tại lễ trao giải Nobel 2006. |
- Vậy tại sao ông ấy không nhận được sự ủng hộ từ phía giới trí thức cấp tiến - những người từng đề cập đến vấn đề này trước đó?
- Một phần vì ai cũng biết, Pamuk có danh, có tiếng từ phát biểu đó. Một phần vì ông là kiểu người hay gây tranh cãi, gây bất đồng. Nếu bạn nói chuyện với 100 người, bạn sẽ nghe được 100 lý do vì sao họ không đứng về phía ông.
- Pamuk đoạt giải Nobel Văn học năm 2006. Liệu vinh dự này có khiến mọi chuyện thay đổi?
- Tờ nhật báo Millyet từng thực hiện một cuộc khảo sát rất thú vị. Millyet hỏi người dân xem liệu họ có hạnh phúc khi Pamuk đoạt giải Nobel không. Đây là giải Nobel đầu tiên của Thổ Nhĩ Kỳ, không chỉ với văn học mà với mọi lĩnh vực khác. Hẳn bạn nghĩ giải thưởng này đáng để ăn mừng lắm chứ. Nhưng chỉ 26% số người được khảo sát tỏ ra sung sướng, 36% cho biết, họ không vui vẻ gì. Vì họ coi giải Nobel dành cho nhà văn là một minh chứng rằng phương Tây sẽ tôn vinh kẻ nào sỉ nhục (shame) Thổ Nhĩ Kỳ.
- Liệu có quá lời chăng khi sử sụng từ "sỉ nhục"?
- Đó là một quan niệm khá nặng nề. Nhưng người ta hiểu rằng, quốc gia này sẽ bị chia rẽ khi những sự thật lịch sử đáng hổ thẹn bị phơi bày.
- Bà là một người phương Tây ngưỡng mộ tác phẩm của Pamuk, điều đó tác động như thế nào đến cách đọc của bà đối với tác phẩm của ông?
- Tôi là một kiểu người hâm mộ "nước đôi". Nhưng tôi luôn cảm thấy mình ngả về phía ông. Vì ông có quá ít người bênh vực, có quá nhiều người tấn công.
- Bà sẽ giới thiệu cuốn sách nào của Pamuk cho độc giả - những người thích Pamuk nhưng không muốn mang tiếng là "bị nhà Đông phương học lừa bịp"?
- Tôi không thực sự đồng ý với cách nói "bị nhà Đông phương học lừa bịp" dù tôi đã biết đến các lý lẽ của nó. Tôi sẽ giới thiệu The Black Book (Sách đen), Snow (Tuyết) - cuốn sách đầy tham vọng của ông mà tôi thích nhất hoặc Istanbul - một tập tiểu luận có tính chất tự truyện. Tôi nghĩ, mọi người nên đến Istanbul và trước khi đến, nên đọc Istanbul.
Hà Linh dịch
(Nguồn: Latimes)
|
