|
Murakami: ‘Nhiều người nghĩ tôi là kẻ cuồng sex’
Với những tiểu thuyết như “Rừng Nauy”, “Biên niên ký chim vặn dây cót”…, tên tuổi của Haruki Murakami đã vượt khỏi biên giới Nhật Bản. Dưới đây là cuộc phỏng vấn với Murakami về sáng tác, sex và cuộc sống của một nhà văn Nhật nổi tiếng ở phương Tây.
- Trong các bản kê khai tiểu sử, ông cho biết mình từng làm chủ một quán nhạc jazz trong nhiều năm. Tác phẩm của ông cũng có mối liên hệ với thể loại âm nhạc này. Nhạc jazz ảnh hưởng như thế nào đến các trang viết của ông?
- Một cách không chủ định. Jazz chỉ là sở thích riêng của tôi. Đúng là tôi từng nghe jazz 10 tiếng một ngày trong nhiều năm nên có thể tôi chịu ảnh hưởng sâu sắc: nhịp điệu, sự ngẫu hứng, thanh âm và phong cách. Việc quản lý một câu lạc bộ jazz có lẽ cũng tác động trực tiếp đến quyết định viết văn của tôi. Một buổi tối, tôi nhìn xuống quán bar và chứng kiến một số lính Mỹ da đen khóc vì nhớ quê nhà.
Trước đó, ở tuổi lên 10 hay 12, tôi đã chìm ngập trong nền văn hóa phương Tây - không chỉ có jazz mà còn cả Elvis và Vonnegut. Tôi nghĩ, việc tôi tìm đến những loại hình văn hóa này là một biểu hiện nổi loạn chống lại cha tôi (ông là giáo viên văn học Nhật) và những tư tưởng Nhật Bản chính thống. Từ lúc 16 tuổi, tôi không đọc tiểu thuyết Nhật Bản nữa mà tìm đến những nhà văn Nga và Pháp như Dostoyevsky, Stendhal và Balzac qua các bản dịch. Sau 4 năm học tiếng Anh ở trường phổ thông, tôi bắt đầu đọc văn học Mỹ tại các hiệu sách cũ. Nhờ đọc tiểu thuyết Mỹ, tôi thoát khỏi nỗi cô đơn của chính mình để được lạc vào một thế giới khác. Ban đầu tôi cảm thấy như mình đang chu du sao Hỏa lần đầu tiên, nhưng dần dà tôi thấy dễ chịu.
Nhưng tối hôm đó, khi chứng kiến những người Mỹ da đen khóc, tôi nhận ra, dù tôi có yêu nền văn hóa phương Tây bao nhiêu đi nữa, thì nó vẫn là cái gì đó ý nghĩa với những người lính này hơn là với tôi. Đó là nguyên nhân khiến tôi quyết định cầm bút.
 |
| Nhà văn Haruki Murakami. |
- Ông thường vạch ra đề cương khi bắt đầu cuốn tiểu thuyết để biết câu chuyện sẽ đi đến đâu hay dùng cách khác?
- Tôi thường bắt đầu với một cái gì đó mà tôi không biết sẽ phải xử lý câu chuyện về nó như thế nào. Nên tôi chỉ viết dần dà chương thứ nhất, rồi chương thứ hai và cứ thế. Tôi không biết trước là chuyện gì sẽ xảy ra, dường như là nó tự ập đến.
- Cuốn tiểu thuyết “Rừng Nauy” mở ra cảnh một người đàn ông ngồi trên máy bay, rồi sau đó, toàn bộ cuốn tiểu thuyết hiện ra theo hồi tưởng. Đây chắc không phải là cảnh đầu tiên hiện ra khi ông bắt đầu viết cuốn tiểu thuyết này?
- Vâng, đó thực sự không phải là cảnh đầu tiên khi tôi bắt đầu. Rừng Nauy là tiểu thuyết mở rộng từ một truyện ngắn. Triển khai thành cuốn tiểu thuyết giúp tôi khám phá ra những gì xảy đến với 6 nhân vật của cuốn sách: 3 người chết và 3 người sống sót. Nhưng tôi không biết ai chết và ai sẽ sống. Một trong những thú vui viết lách của tôi là tìm hiểu xem chuyện gì sẽ xảy ra. Mất sự hứng thú này, công việc cầm bút sẽ không còn ý nghĩa.
- Nhiều tiểu thuyết của ông được phát triển từ các truyện ngắn. Khi viết xong những truyện ngắn này, ông có ý thức rằng mình chưa kết thúc, vẫn còn điều gì đó phải viết, hay là phải mất một thời gian sau, vì một nguyên cớ nào đó, ông mới quay lại với câu chuyện và nhận ra: “Hừm, bây giờ mình hãy nghĩ xem, mình có thể làm gì thêm với nguyên liệu này”?
- Phải mất một thời gian nhất định tôi mới nhận ra rằng mình chưa thực sự kết thúc một truyện ngắn nào đó. 3-4 hoặc thậm chí là 6 đến 7 năm. Chỉ đến lúc đó, tôi mới ý thức được tác phẩm chưa hoàn thành, tôi cần phải viết một phiên bản dài hơn. Nhưng không phải tất cả các cuốn sách của tôi đều được thực hiện theo cách này. Ví như, tôi viết A Wild Sheep Chase (Một cuộc săn cừu hoang) như một cuốn tiểu thuyết ngay từ khi bắt đầu.
 |
| Trang bìa "Rừng Nauy". |
- Toàn bộ tiểu thuyết của ông đều viết từ ngôi thứ nhất. Có bao giờ ông có ý định viết truyện không bằng ngôi thứ nhất?
- Có, trong một lúc nào đó, tôi đã thử trần thuật từ ngôn thứ ba, nhưng không hiệu quả.
- Do nó không tạo sự hấp dẫn hay giọng kể không ổn?
- Khi viết từ ngôi thứ ba, tôi có cảm giác mình như Chúa trời. Mà tôi không thích làm Chúa trời. Tôi không thể biết tuốt, không thể viết về tất cả mọi thứ. Tôi chỉ là chính mình thôi. Tôi viết cái gì đó từ chính bản thân mình. Tôi không có ý nói tôi là nhân vật chính nhưng tôi phải mường tượng được những gì nhân vật chính của mình chứng kiến và trải nghiệm. Viết giúp tôi khám phá tiềm thức của bản thân. Đó cũng là quá trình tôi kể chuyện. Đó cũng là điều hấp dẫn nhất mà tôi từng làm. Với tôi, kể một câu chuyện cũng giống như là những gì xảy ra khi xuống phố. Tôi yêu đường phố nên mỗi khi xuống đường, tôi quan sát, nghe và cảm nhận mọi thứ. Khi làm như vậy, bạn sẽ cảm nhận sự thay đối của thế giới theo một cách thức riêng.
- Nhiều nhà phê bình Mỹ và Nhật cho rằng, tác phẩm của ông không mang tính Nhật Bản. Ông nghĩ sao?
- Với tôi, những ý kiến coi tác phẩm của tôi không mang tính Nhật Bản là rất hời hợt. Tất nhiên, tôi coi mình là một nhà văn Nhật. Tôi có thể viết theo phong cách khác, nguyên liệu khác nhưng tôi viết bằng tiếng Nhật, viết cho xã hội và con người Nhật Bản. Nên tôi nghĩ là mọi người đã sai khi liên tục cho rằng phong cách của tôi bị ảnh hưởng từ văn hóa phương Tây. Như tôi vừa nói, ban đầu, tôi muốn trở thành một nhà văn quốc tế, nhưng rốt cuộc, tôi nhận ra rằng, mình chẳng là gì cả, mà chỉ là một nhà văn Nhật. Ngay từ đầu, tôi đã không chỉ vay mượn phong cách và nguyên tắc sáng tác của phương Tây. Tôi muốn thay đổi nền văn học Nhật Bản từ bên trong chứ không phải bằng hình thức bên ngoài. Nên tôi đã tự thiết kế ra nguyên tắc của riêng mình.
 |
| Nhấp nháp cà phê và thưởng thức truyện Murakami. |
- Độc giả, đặc biệt là giới trẻ Mỹ phản ứng thế nào với các tác phẩm của ông?
- Tôi thấy rất thích thú khi tới thăm các trường đại học tại Mỹ và được biết sinh viên rất quan tâm đến văn hóa và văn học Nhật. Điều tôi chú ý là họ tìm đến một tác phẩm văn học đương đại Nhật Bản đơn thuần vì đó là một cuốn tiểu thuyết chứ không phải vì nó là tiểu thuyết Nhật. Họ đọc sách của tôi, hay sách của Amy Yamada và Banana Yoshimoto cũng như đọc García Márquez, Vargas Llosa và những tác giả Mỹ Latin khác vài năm trước đây. Các nhà văn đến từ nhiều quốc gia đang dần dà thay đổi nhau và tìm thấy độc giả toàn cầu một cách dễ dàng hơn. Đây là một thế giới nhỏ bé và ngày càng trở nên nhỏ bé hơn. Tôi nghĩ đấy là điều tuyệt vời.
- Philip K. Dick là nhà văn có những ảnh hưởng đến các tác phẩm của ông, đặc biệt là “Dance Dance Dance”. Ông đọc tác giả này từ sớm hay mới đọc thời gian gần đây?
- Thực ra tôi không phải là độc giả lớn của Philip K. Dick. Mọi người đều đánh giá ông là nhà văn vĩ đại. Nhưng tôi chỉ mới đọc 2 hay 3 tác phẩm của ông. Tôi thích Vonnegut và Stephen King hơn. Tôi cũng thích những nhà văn Mỹ khác như Tim O'Brien và John Irving hay những tác giả Mỹ Latin như García Márzquez và Borges.
- Khi đọc phần lớn những tiểu thuyết có cảnh sex, tôi nhận ra rằng, khi ông miêu tả sex, tác phẩm thường xuất hiện một đường nối, một khoảng đứt gãy mà dường như cuốn sách trở thành một thứ gì đó khác, sau đó mới trở về với đoạn bỏ dở trước đó. Nhưng trong “Rừng Nauy”, sex được miêu tả rất phù hợp với các yếu tố khác, rất tự nhiên và thuyết phục. Ông nghĩ sao?
- Ồ, cảm ơn. Nhiều độc giả lại cảm thấy khó chịu vì những cảnh sex trong Rừng Nauy. Tôi không hiểu tại sao, nhưng những trang miêu tả tình dục đã khiến cho nhiều người bối rối, ngay cả ở Nhật Bản. Nên nhiều người nghĩ tôi là kẻ khiêu dâm, thậm chí là kẻ cuồng sex (cười). Nhưng tất nhiên, tôi không phải như vậy. Tôi thích miêu tả tình dục vì nó là một phần rất quan trọng của cuộc sống.
- Tại sao ông lại sang Mỹ sống?
- Tôi từng sống ở châu Âu trong 3 năm, hầu hết là ở Hy Lạp và Italy, khoảng giữa đó là 1 năm sống ở Nhật Bản. Tôi rời khỏi Nhật Bản vì thành công mà những cuốn tiểu thuyết mang lại khiến tôi khó mà sống và viết ở quê hương. Tôi đã trở thành người nổi tiếng - một điều rất phiền toái. Rồi tôi nhận thấy, châu Âu là một địa điểm lý tưởng - ở đây đẹp và thú vị - nhưng cũng không phải là nơi thích hợp để làm việc. Ở Italy, phần lớn người dân là người Italy; ở Hy Lạp thì chủ yếu là người Hy Lạp, nên tôi luôn cảm thấy mình là người ngoại quốc, ngoài cuộc và xa lạ. Sống ở Mỹ, tôi không có cảm giác đó. Điều tôi thích khi sống ở Mỹ là tôi cảm thấy được tự do. Tôi thấy như mình cũng là một người Mỹ, nên dễ dàng tiếp xúc và làm bạn với mọi người. Tôi có thể tập trung vào công việc sáng tác bởi ở đây, tôi không phải là người nổi tiếng. Không ai quan tâm đến tôi cả.
Larry McCaffery thực hiện
(Nguồn: cfb)
|
