|
Mạc Ngôn: ‘Cá tính làm nên số phận’
 |
| Nhà văn Mạc Ngôn. (Tiền Phong) |
“Các tiểu thuyết trước của tôi hoặc là tập trung viết về sức sống của bản năng, của nhân tính, như ‘Cao lương đỏ’, hoặc là tập trung viết về tâm lý hiếu kỳ và tâm lý biểu diễn của người Trung Quốc như ‘Đàn hương hình’. Nhưng bộ tiểu thuyết này chú ý hơn cả đến việc miêu tả và phân tích những cá tính có giá trị”, nhà văn Mạc Ngôn tâm sự về cuốn tiểu thuyết mới “Sinh tử vần xoay”.
- Tiếp tục đề tài nông thôn, tiểu thuyết “Sinh tử vần xoay” đã thể hiện những vấn đề đang tồn tại ở không gian đặc thù này như thế nào?
- Những vấn đề ở nông thôn rất nhiều. Nhìn theo chiều dọc, nông thôn đã có những bước tiến lớn cả về vật chất và tinh thần, nhưng xét theo bề ngang, cuộc sống của nông dân vẫn khổ. Ở nông thôn, diện tích đất trồng ngày càng thu hẹp, lực lượng lao động bị thừa ra không có chỗ mưu sinh, người nông dân phải làm những việc vất vả nhất, khổ sở nhất, bẩn thỉu nhất. Thế mà những gì thu được thật là ít ỏi.
Nhưng khi tôi viết tiểu thuyết, đầu tiên là xuất phát từ số phận, từ tính cách con người, trên cái nền là bối cảnh xã hội đương thời. Bởi vì cá tính làm nên số phận, chứ hoàn cảnh xã hội không phải là nguyên nhân chủ yếu. Đặc biệt là ở thời đại mà cá tính bị soi xét từ mọi phía, một người có cá tính sẽ phải chịu búa rìu của cả xã hội.
- Chủ đề của cuốn tiểu thuyết này phải chăng chính là thảo luận và nghiên cứu vấn đề cá tính của nhân vật tiểu thuyết?
- Trong tiểu thuyết, tôi chủ yếu viết về một số kiểu “cá tính có giá trị”. Cá tính có giá trị có thể không được hiểu trong trào lưu nào đó của xã hội, nhưng chắc chắn sẽ có ngày cá tính ấy được khẳng định. Ví dụ có một nhân vật cứ kiên trì làm ăn cá thế trong thời kỳ công xã nhân dân, thà chết chứ không chịu đổi ý, về sau bị mọi người xa lánh, cô lập. Đến những năm 80 của thế kỷ trước, người ta mới vỡ lẽ, anh ta đã dùng một triết lý nhân sinh hết sức đơn giản để chiến thắng cả một xã hội.
- Tiêu đề của tác phẩm mới được ông lấy từ kinh Phật, ý tưởng này xuất phát từ đâu?
- Một lần trong khi đi thăm Thừa Đức, tôi đọc được những chữ liên quan đến “lục đạo luân hồi”. Tôi thốt nhiên ý thức rằng, đây sẽ là điểm đột phá rất lý tưởng. Linh cảm lóe lên và một chuỗi ký ức trong tôi trở lại.
Trong dân gian Trung Quốc, quan điểm luân hồi của Phật giáo có sức mạnh chế ước đạo đức ghê gớm. Kẻ phạm tội, không phải bị pháp luật trừng trị mà khi chết sẽ bị đày xuống địa ngục, kiếp sau phải làm thân trâu, thân ngựa. Đây cũng là Phật giáo được Trung Quốc hóa triệt để. Từ gợi ý này, tôi bắt tay vào xây dựng đề cương tiểu thuyết. Nhân vật chính của tiểu thuyết tập trung lý giải mối quan hệ giữa người nông dân với đất đai, trong khi đó, một nhân vật chính nữa, tức người dẫn chuyện, lại nằm trong “lục đạo luân hồi”: Một đời làm người, một đời làm ngựa, một đời làm trâu, một đời làm lợn, một đời làm lừa… kể lại những chuyện mắt thấy tai nghe từ những góc nhìn khác nhau.
- Câu chuyện này xem ra có vẻ siêu thực quá. Những tác phẩm trước đây của ông, phần lớn rất đẫm máu, tàn khốc. Tiểu thuyết này thì sao?
- Những miêu tả đẫm máu trong Sinh tử vần xoay được giảm đi rất nhiều. Sự thay đổi này không nhằm mục đích chiều lòng độc giả hay là cố gắng định hình một phong cách mới mà là do đề tài quyết định. Cao lương đỏ là thời kỳ kháng chiến, Đàn hương hình là triều Thanh, phản ánh thời kỳ chiến loạn và phong kiến nên không thể tránh được việc miêu tả những cảnh đẫm máu. Trong bộ tiểu thuyết về lịch sử thổ địa Trung Quốc mới này, mặc dù cũng có máu, có nước mắt đau đớn nhưng xét cho cùng cũng không đến nỗi đẫm máu.
- Các tác phẩm của ông phần lớn đều viết về đề tài nông thôn. Trong khi từ lâu ông đã không ở quê nữa. Vậy làm thế nào để ông thu thập tài liệu sáng tác, nhất là tài liệu về nông thôn những năm gần đây?
- Viết bộ tiểu thuyết này, những tích lũy trong nửa đời đã qua của tôi được tận dụng triệt để. Nông thôn ngày nay không còn hoang vắng, quạnh quẽ, bế tắc như trước nữa, người thân của tôi phần lớn đều là dân quê, tôi cũng luôn có sự liên hệ, gắn bó với nông thôn. Con lợn nái nhà nào đẻ 15 con, nhà nào đẻ 16 con… chỉ nửa giờ sau là tôi biết tin ngay. Mặc dù thân xác tôi không ở quê nhưng tinh thần tôi từng giờ từng khắc vẫn sống với quê hương. Về những việc xảy ra ở làng, về cách nghĩ của người nông thôn, tôi đều rất tỏ…
(Nguồn: Văn Nghệ số 15/2006, theo Sina.com)
|
